Benauwend toekomstbeeld

In Het water bewaart ons van Haro Kraak is Nederland in een nabije toekomst voor een groot deel onder water komen te staan en daarmee is Schokland weer een eiland geworden. De nazaten van de families die in de 19e eeuw gedwongen werden te verhuizen naar andere delen van het land mochten weer terugkeren. Een strenge beoordelingscommissie moet er voor zorgen dat er niet te veel buitenstaanders op het eiland komen wonen. Toch heeft de Rotterdamse Elsa zich een plaatsje verworven op het eiland. Haar liefde voor ‘Schokker’ Age maakte dat ze zich lijkt te kunnen vinden in de strenge regels van het eiland. Maar Elsa heeft een onrustige aard en haar geweten begint op te spelen als ze zich stort op een nieuwe baan bij de Eilandraad. Als Age en Elsa tijdens een trip naar de wal, waarvan de eilandbewoners niet de ware reden mogen weten, een nieuwkomer oppikken en meenemen naar het eiland gebeuren er onvoorziene dingen.

Haro Kraak (1986) is naast schrijver ook socioloog en redacteur bij De Volkskrant. Zijn debuutroman Lekhoofd kwam in 2016 uit en het kreeg een nominatie voor De Bronzen Uil (Belgische literatuurprijs voor het beste Nederlandstalige debuut van het afgelopen schooljaar, uitgereikt door het Willemsfonds) Het water bewaart ons is Kraaks tweede roman.

Kraak weet in zijn nieuwe roman een benauwend beeld van de Nederlandse toekomst te schetsen. Thema’s als klimaatverandering en abortus komen in de besloten gemeenschap op het eiland goed tot hun recht. Het is het ultieme decor om ze tot een heftige climax uit te werken. Op Schokland wonen hard werkende, stugge en godvrezende mensen. Het bestaan van de Eilandraad, die er meningen op nahoudt waar je nekharen behoorlijk van overeind gaan staan, is een bizar beeld. Kraak weet dit zo te brengen dat het geen fantasie is maar een situatie die absoluut zomaar zou kunnen ontstaan in iedere gemeenschap. Dat is een beangstigend idee.
De auteur geeft zijn personages veel ruimte om zich te presenteren maar de grenzen van het eiland zijn tevens de grenzen van hun ontwikkeling. Ook daar krijgt de lezer een beklemmend gevoel van. Hoe vrij is de mens in zijn keuzes? Hoeveel invloed heeft de omgeving in die keuzes? Identiteit en tradities worden zwaar op de proef gesteld in deze beklemmende en benauwende toekomstroman.

‘Op het eiland ontkwam je niet aan het verhaal dat over je werd verteld, of dat je over jezelf vertelde. Ze stond, als ze haar redenering ver doortrok, voor de keuze: leven met een leugen of verdwijnen. De waarheid aanvechten was zinloos, je kon niet iets aan de orde stellen, niets aankaarten, er was al een waarheid.’

Toch is het geen zwaar boek. Kraak trekt de lezer met zijn vlotte schrijfstijl en heldere dialogen meteen het verhaal in. Onverwachte wendingen maken het zelfs bijna spannend en dat komt het boek zeker ten goede.