Mistflarden in memory lane

De Zweedse auteur Alex Schulman (Trelleborg, 1976) staat erom bekend in zijn romans fictief zijn levensbagage te schampen. In ‘De zeventiende’ peutert hij opnieuw aan die korstjes van jonge jaren. Stiekem laat hij daarbij je herkauwen op je eigen jeugd en wat je hier nog van weet. Maar misschien nog wel meer peinzen over wat je je níet meer herinnert: “Weet jij nog wat er op 17 juni 1986 gebeurde?” Want Vidar’s sinistere verhaal bewijst dat het geheugen een doolhof mét akelig valluik kan zijn: memory lane is nou eenmaal niet altijd zonovergoten.

De laatste roman van Schulman, vertaald door Angélique de Kroon, draait om Vidar Åkeby, een 45-jarige docent geschiedenis die net is geschorst vanwege mishandeling van een leerling. Zelf is hij verward en verbaasd over deze gebeurtenis. Een groot misverstand wat hem betreft. Wanneer hij in een vergeten doos het telefoonnummer van het vakantiehuis van zijn jeugd aantreft, dat uit spielerei intoetst en contact krijgt met zijn 8-jarige zelf, gaat alles schuiven.
Wat begint als een toevallige ontdekking mondt uit in een benauwende en obsessieve zoektocht naar welke schaduw het verleden over Vidar’s heden werpt. Zowel zijn herinneringen aan de recente schermutseling op school als aan die ene vakantiedag in 1986 blijken al snel incompleet. Deels door het verstrijken van de tijd, maar ook doordat zijn brein hem iets lijkt te besparen.

In de zoektocht naar het totale plaatje laat Schulman vernuftig de duistere spelonken van de bovenkamer zien, waar het onderbewuste een onberekenbaar spel met het bewustzijn speelt. Vidar’s blinde vlekken, oncomfortabele gedrag en wat nog het meest lijkt op hallucinante visoenen maken van De zeventiende een bedwelmende en wat ongemakkelijke roman. Het geheugen blijkt onbetrouwbaar, als een doolhof om in te dwalen: met onvermoede paden en verholen valluik. Pogingen tot begrip doen hem invoelbaar twijfelen aan zijn eigen perceptie en welzijn. “Bevind ik mij in het beginstadium van een psychose?” En sleuren je in die onzekerheid mee.

Die vertwijfeling is an sich allesbehalve vreemd. Want wie belt er nu met zijn jongere zelf, moeder, zus en overleden vader op een specifieke vakantiedag 37 jaar eerder? En telkens weer. Geïnspireerd op het vers ‘Hålla honom kvar’ (Vert: ‘Houd hem daar’) van de Zweedse dichter Bruno Öijer en de Hollywood-kaskraker ‘Groundhog Day’ laat Schulman Vidar via die telefoongesprekken stukje bij beetje die ene dag - 17 juni 1986 - bij elkaar sprokkelen. En leert hij zo zichzelf steeds beter kennen.
De sublieme en minutieuze dosering van die brokjes kindertijd geeft het verhaal spanning en vaart en stuwt het onverbiddelijk naar een onheilspellende climax. Schulman legt de sleutel tot die ontknoping in handen van Vidar’s volwassenen zus Tora. En toont daarmee dat anderen onze herinneringen compleet maken. In het nú. Na het optrekken van de mist voelt het ground zero van Vidar’s kindertijd rauw en intens. En gaat het luik open naar het heden.

“(…) elke druppel creëert een ring in het water en de ringen verdwijnen achter ons, we zijn een boot die ringen achterlaat, de boot is een ringvormer.”

De lange schaduw van een onveilige jeugd op een mensenleven blijft Schulman ook in deze roman bezig houden. De manier waarop de Zweedse journalist en podcastmaker omzichtig handelen, eenzaamheid en ontreddering van de jonge Vidar verwoordt, voelt authentiek en doorleefd aan. De zintuigelijke zinnen laten je meevoelen: het verdriet en onbegrip over het in de steek gelaten zijn. Maar ook het ongemak van blinde vlekken in het geheugen en de bezeten wil deze gaten op te vullen en te begrijpen. Het brengt Vidar’s verhaal dichtbij en dichtbij jezelf en laat je graven in je eigen jeugdherinneringen en bedachtzaam reflecteren op jouw memory lane.