Bijzonder verhaal, gruwelijk en warm

Maak kennis met Jack. Vijf jaar oud. Dol op klauteren en trampoline springen op het bed van zijn moeder. Groot fan van Dora the Explorer. Houdt niet van sperziebonen. En is diep bedroefd als de antenne van ‘Afstand’ van zijn Jeep afbreekt.
Zo op het eerste gezicht is hij een gewone, alledaagse jongen. Maar schijn bedriegt. De wereld van Jack is niet groter dan de 11m2, waar hij al zijn hele leven samen met zijn moeder vertoeft. Buiten kwam Jack nooit. Dat buiten is voor hem een fictieve wereld op TV.
Hij weet niet beter. Zijn moeder is zeven jaar geleden gekidnapt en wordt sindsdien gevangen gehouden in wat Jack ‘Kamer’ noemt: een goed verborgen en geluiddicht tuinschuurtje. s’Nachts slaapt Jack in Kast totdat ‘Ouwe Nick’ is geweest. ‘Ouwe Nick’ zet het vuilnis buiten en zorgt voor eten, wat kleren en ‘zondagtraktatie’. En hij laat het bed kraken. Tenminste, als hij op bezoek komt. Als hij boos is, sluit hij voor straf de stroom af.
Het boek ‘Kamer’ van Emma Donoghue kwam op mijn pad via de aanbevelingen van Hebban. In die tiplijst staan bij mij vaak boeken van schrijvers die ik al eens las, maar deze viel buiten mijn geijkte boekenkeuze. Zelf zou ik het boek op grond van cover of achterflap niet meenemen uit winkel of bibliotheek. Juist daarom dacht ik het wel te lezen: volgens de data iets voor mij, dus kom maar op. Het boek heeft mij aangenaam verrast.
In ‘Kamer’ is Jack aan het woord. In zijn kindertaal vertelt hij over zijn leven: hoe hij de dag doorkomt, wat hij leuk vindt, zijn angsten en vragen. Dat Jack vertelt, is even aanpassen maar went snel. Zonder al teveel te verklappen speelt het eerste deel van het verhaal zich af in ‘Kamer’ en de tweede helft in ‘onze’ (buiten-)wereld.
Het verhaal roept emoties van gruwel en afschuw op om de situatie waarin Jack en zijn moeder zich aanvankelijk bevinden. Tegelijkertijd maken ze er samen het beste van en gaat er veel warmte uit van wat Jack vertelt. ‘Kamer’ is thuis, in ieder geval voor Jack, die daarom na zijn bevrijding soms even terug verlangd naar die bekende, geborgen kamer.
In de media horen en lezen we weleens over jonge vrouwen die jarenlang zijn vastgehouden in kelders of afgelegen huizen. Dit verhaal geeft je als lezer een idee van hoe zo’n opgesloten leven zou kunnen zijn. Omdat een vijfjarige vertelt, blijft die bespiegeling soms wat eenvoudig: de (psychologische) impact van de eenzame opsluiting voor zijn moeder blijft oppervlakkig. De wrange vraag in hoeverre moeder haar kind voor haar eigen gezelschap gevangen houdt zoals zij voor genot van ‘Ouwe Nick’ opgesloten zit, wordt maar kort aangeroerd via een televisie-interview.
Wel houdt de vijfjarige Jack eenmaal in die buitenwereld ons een spiegel voor wat betreft onze rijkdom die we vaak gemakkelijk voor lief nemen. Verwonderd vertelt hij bijvoorbeeld over de vele smaken chocolaatjes: in ‘Kamer’ was er heel soms als ‘zondagtraktatie’ chocola, punt. En hij constateert dat er in ‘Buiten’ zoveel dingen zijn dat we niet eens meer weten hoe alles (bijvoorbeeld een plant of vogel) heet.
‘Kamer’ is een bijzonder boek, dat je bijblijft, zowel door de inhoud als de manier van vertellen. Een aanrader voor wie eens iets anders wil lezen. Voor mij een aanmoediging om in mijn keuze van boeken wat vaker buiten de bekende paden te gaan.