Tweespalt bedreigt de gesloten gelederen

Dunkelblum, een (fictief) klein plaatsje in een uithoek van Oostenrijk op de grens met Hongarije. Een grens die door de jaren heen nogal eens van gedaante is veranderd. Wie ten tijde van het IJzeren Gordijn in zo’n grensplaatsje is geweest zal bepaalde gevoelens zeker herkennen. Sentimenten over “drüben”, familie of bekenden die daar nog woonden, wantrouwen of de andere kant zich rustig hield, spanningen als er vluchtpogingen werden gedaan. Zo zeggen de Dunkelblumers dat aan de andere kant Azië ligt. En ze weten “één ding is zeker: iets goeds is er nog nooit van gekomen, van de grens.”

Tweespalt is door het boek heen voelbaar. Niet alleen de grens veroorzaakt die. Ook het opkomende fascisme en antisemitisme. Oostenrijk wilde zó graag bij het Duitse Rijk horen en wist niet hoe snel ze konden aansluiten toen het zover was. Zeker in Dunkelblum. De geschiedenis heeft zijn sporen nagelaten. Er zijn dingen gebeurd. “Religieuze, nationale en culturele tegenstellingen” zijn op elkaar gebotst stelt de man van het reisbureau. Voeg er politieke aan toe en je hebt het strijdtoneel compleet in een kleine hechte gemeenschap waar ook veel Joden woonden.

Na de oorlog zijn zekere zaken lang in de doofpot gebleven. Maar nu er een nieuwe kwestie speelt die tweespalt in Dunkelblum brengt, komen er lijken uit de kast. Men wil de waarheid weten. Alleen hoe ziet die eruit?

Eva Menasse voert de bewoners van Dunkelblum op, laat de alwetende verteller hun verhaal doen. En gaandeweg vallen de stukjes samen. Het verband wordt duidelijk. Althans voor het grootste gedeelte. Want er blijven een paar dingen onbeantwoord, zoals dat gaat in de realiteit.

“De hele waarheid wordt, zoals de naam al zegt, door alle betrokkenen samen gekend. Daarom krijg je haar naderhand nooit meer goed compleet. Want van degenen die er een stukje van hebben bezeten zijn er natuurlijk altijd al een paar dood. Of ze liegen, of ze hebben een slecht geheugen.”

“Dunkelblum zwijgt” is een virtuoos in elkaar gestoken roman die laat zien hoe mensen en verleden met elkaar samenhangen, wat ze ertoe drijft om de status quo in stand te houden door de doos van Pandora vooral gesloten te houden.