De nostalgische wederopstanding van rock 'n roll

Het wordt duidelijk wat Virginie Despentes met deze trilogie nastreeft: een kakofonische sfeerschets van de politieke geluiden in het hedendaagse Frankrijk. In 'Vernon Subutex, 1' (2015) voerde zij verschillende (extreem-) rechtse en hedonistische personages op: zakenlui, egocentrische levensgenieters, conservatievelingen, agressieve vrouwenhaters en ander opgeschoten mannelijk tuig. Het was een hallucinante koortstrip met weinig plot. Vernon ging van bank naar bank, vree soms met een vrouw of een transgender, en af en toe beroofde hij iemand als hij weer verkaste naar een nieuwe plek. In 'Vernon Subutex, 2' (2016) spuit Despentes haar gal over progressievelingen, linkse intellectuelen, kunstenaars, multiculturalisten en cultuurmarxisten. Inmiddels hebben de oude vrienden van de platenbaas ook een soort occupybeweging gevormd rond de mistroostige zwerver, omdat hij nog altijd een laatste link is met de gestorven rockster Alex Bleach. Meer plot en vooral meer politiek.

Het verschil met het vorige deel is dat de nieuwe personages minder extreem en agressief zijn. Het zijn gedesillusioneerde losers die vroegere idealen niet meer kunnen plaatsen in een wereld die om hen heen aan het veranderen is. Hun seksisme, racisme en mensenhaat in het algemeen zijn verscholen achter een façade van goede bedoelingen, resulterend in een kunstmatig wereldse blik die het alleen goed doet bij de eigen kliek. Daarmee wordt de toon van de roman ook wezenlijk anders dan die van deel één: de provocatie is minder te vinden in seks, drugs en rock 'n roll, maar meer in scherpe politieke en maatschappijkritische overdenkingen. Een oude marxist die op een dag miljonair wordt en zijn nieuw vergaarde rijkdom niet wil delen met zijn vrouw. Een Marokkaanse ex-moslim, die inmiddels universiteitsdocent is, ziet toe hoe zijn intelligente dochter zich tegen hem afzet door het orthodoxe salafisme aan te hangen. Rechts berokkende schade aan de maatschappij, maar links is op haar beurt verzand in zelftwijfel, valse nostalgie en zelf opgebouwde luchtkastelen tegenover het establishment.

Toch blijft de poging van Despentes om de karakterrijkdom van Dickens met de misantropie van Houllebecq te mengen, tot een wat geforceerd allegaartje van herhalingen en voorspelbaarheden. Bij vlagen komt de schrijfster met briljante stilistische vondsten, zoals wanneer het perspectief van een overleden personage naadloos overgaat in de tegenwoordige tijd van de andere personages. Sommige beschrijvingen van een zwerversbestaan met uitzicht op Montmartre en Sacré Coeur zijn best aardig gevonden. Ook de kleurrijke samenstelling van onuitstaanbare personages, die bijna altijd hun onverwacht ontroerende kanten hebben, is onderhoudend. De cyclus leest daarom lekker weg, maar de gebeurtenissen rond Vernon zijn net niet interessant genoeg om een episch drieluik te rechtvaardigen. Al ben ik benieuwd hoe Despentes haar romancyclus gaat eindigen. Explosief en apocalyptisch? (zoals ik verwacht en hoop) Of gaat ze weer een andere toon vinden dan in de voorgaande delen?