Wat als alles eindigt

Jens Liljestrand is een Zweedse journalist, schrijver en criticus. Met ‘Zelfs als alles eindigt’ heeft hij voor het eerst fictie geschreven, een klimaatroman.

‘Zelfs als alles eindigt’ is geschreven in de vorm van een mozaïekroman. We volgen achtereenvolgens Didrik, een man van middelbare leeftijd, zijn ex-minnares, de zoon van een beroemd tennisser en tenslotte de tienerdochter van Didrik. Hoe gedragen zij zich in tijden van crisis waarin elke seconde telt? Welke keuzes maken ze? Dit lijkt het hoofdthema te zijn van deze lijvige, deels met veel vaart geschreven roman.

In het eerste gedeelte, waarin Didrik zich met zijn gezin in de buurt van enorme bosbranden in Zweden bevindt, word je in een sneltreinvaart in het verhaal gezogen. Het is chaos in het land, iedereen is op de vlucht en deze chaos beleef je als lezer duidelijk mee. In de volgende delen ligt het tempo lager, hetgeen voor lezers die graag een spannend verhaal lezen even wennen kan zijn. Het verhaal van de aan pillen verslaafde ex-minnares mist de vaart van het eerste deel. In het laatste gedeelte, waarin we terugkeren naar een opvangkamp in de buurt van de bosbranden, komt er weer meer vaart in het verhaal.

Jens Liljestrand heeft een vlotte no nonsens schrijfstijl. Verwacht geen lyrische volzinnen maar duidelijke en gemakkelijk leesbare taal. Af en toe maakt hij gebruik van vreemde, wat smakeloze beeldspraak, zoals: “Het geluid van de bel trekt door me heen als een klont knoflookboter door een goed gebakken entrecote.”

Als lezer maak je kennis met verschillende personages en het hele boek is geschreven in de eerste persoon enkelvoud. Toch leer je maar één (negatieve) kant van hun persoonlijkheid kennen. Hierdoor is het als lezer erg moeilijk om je verbonden te voelen met de personages. Ze blijven nogal vlak en afstandelijk. Puberdochter Vilja vormt hierop een uitzondering in die zin dat zij in het laatste deel de hoop van de jeugd lijkt te vertegenwoordigen: ze gaat voortvarend op zoek naar oplossingen en stelt zich coöperatief op om met vereende krachten haar doel beter te kunnen bereiken.

In een mozaïekroman als deze zou de schrijver gebruik kunnen maken van de gelegenheid, om zijn personages door de ogen van een ander naar elkaar te laten kijken, zodat er een completer beeld ontstaat. Dit is een aspect wat ik heb gemist. De hoofdpersonen waren voornamelijk met zichzelf bezig en de onderlinge lijntjes waren dun en leverden weinig verdiepende inzichten op in hun persoonlijkheid.

Wat opvalt, is dat ‘Zelfs als alles eindigt’ een vol boek is. Liljestrand raakt veel thema’s aan en voert veel verschillende personages op. Hij wil je aan het denken zetten over urgente thema’s als klimaat, de consumptiemaatschappij, het ik-tijdperk... Iets minder thema’s en personages, meer verdieping had deze roman naar een hoger plan kunnen tillen.

De kracht van dit boek zit vooral in de invoelbaarheid van de crisissituatie. Als lezer voel je als het ware de verstikkende hitte van de lange droge zomer en de dreigende bosbranden. Met name in het eerste deel (wat tegelijkertijd het sterkste is), is het niet moeilijk om je als lezer in te leven in de enorme paniek en chaos. Ook zet dit boek je wel aan het denken:

Heeft de mens meer te vrezen van de natuur, of uiteindelijk toch van elkaar?

3 sterren