De cultuur van de oppervlakte is terrein aan het winnen

Voor de term ‘intiem kapitaal’ grijpt Stine Jensen naar de terminologie van de Franse socioloog Pierre Bourdieu. Hij onderscheidde uiteindelijk vier soorten kapitaal: economisch kapitaal (geld en onroerend goed), cultureel kapitaal (kennis, vaardigheden en opleiding), sociaal kapitaal (netwerk en relaties) en symbolisch kapitaal (eer, prestige en imago). Jensen voegt er een vijfde kapitaal aan toe: intiem kapitaal (alles wat betrekking heeft op persoonlijke informatie van jezelf en anderen) waarbij de grenzen tussen privé en publiek vervagen. In dit boek verkent ze vier domeinen wat betreft de jacht op en handel in intiem kapitaal: amusement, nieuws, politiek en privé.
Intiem kapitaal is een cruciaal middel om mensen aan je te binden. Op Facebook zijn velen slaaf van ‘amour propre’: zelfliefde waarbij eigenwaarde afhankelijk is van het oordeel van anderen. Daartegenover staat ‘amour de soi’: dit garandeert absolute vrijheid omdat deze vorm van eigenwaarde niet via de omweg van de waardering van anderen tot stand komt.

Jensen schrijft bijzonder toegankelijk. Ook al is ze filosoof, haar taal is in die mate eenvoudig dat je bij het lezen van dit essay niet denkt aan filosofische taal. Het heeft soms wat weg van spreektaal. Het boek leest dan ook heel snel en gemakkelijk weg, soms op het onrustige af.

De auteur vertelt vooral over haar eigen ervaringen op sociale media. Best bizar, want op deze manier worden de muren tussen privé en publiek nog verder gesloopt, in een boek waarin ik net hoopte nieuwe inzichten op te doen, in plaats van intimiteiten over de auteur haar privé-leven te ontdekken. Dan had ik evengoed haar tijdlijn op Facebook kunnen raadplegen.
Tussen de hoofdstukken door plaatst de auteur korte intermezzo’s over soorten vriendschap, zoals groepsvriendschap en vrouwenvriendschap. Voor mij zijn het zeer eenzijdige blikken, opnieuw gericht op eigen ervaringen, die nuance missen waardoor ik geen enkele herkenbaarheid ervaar in dit soort vriendschappen.
Inhoudelijk voegt de auteur weinig toe aan het gemeenschappelijke debat, maar dat kan ook liggen aan het feit dat ik dit boek vele jaren na datum lees. Het neemt echter niet weg dat ik wel vaker diepgang mis in haar teksten.
Op een gegeven ogenblik verwijst ze naar een citaat van Baricco: “De cultuur van de oppervlakte is terrein aan het winnen.” Dit boek lijkt steeds meer thuis te horen in deze cultuur.