Alleen vrijheid kan politiek fanatisme kalmeren

“Quand l’enthousiasme commence, tout est oublié”.
Als het enthousiasme begint, wordt al het andere vergeten.
Het citaat uit het Carnets de voyage, het reisdagboek van Madame de Staël-Holstein, geeft precies het “esprit”, de begeestering, aan waarmee Germaine de Staël door vele mensen, tot Napoleon aan toe, werd geassocieerd. Een tomeloze energie, die goed terugkomt in het levensverhaal dat Margot Dijkgraaf over haar heeft geschreven.
Verweven door het levensverhaal in dit boek zijn haar brieven, die voornamelijk haar grote vlucht in 1812 verwoorden van het Zwitserse Coppet naar Londen. In het begin oogt het verwarrend dat je steeds moet schakelen tussen een chronologisch verhaal, met daar tussendoor brieven uit de laatste 5 jaar van haar leven. Maar in het verdere verloop begin je te snappen dat juist deze persoonlijke noot van de hoofdpersoon een extra laag toevoegt in het inzichtelijk maken wie nu Germaine de Staël was en wat ze heeft doorgemaakt.
Germaine de Staël werd in 1766 in Parijs geboren aan de vooravond van de Franse revolutie, en deze periode heeft een grote rol gespeeld in haar leven. Alle gebeurtenissen rond de revolutie hebben haar als schrijver en filosofe gevormd tot een kritisch denkend intellectueel waarbij haar overtuiging: “alleen vrijheid kan politiek fanatisme kalmeren” haar levensmotto werd. Dit heeft haar uiteindelijk ook in de problemen gebracht met de machthebber in Frankrijk: Napoleon.
Napoleon zag haar duidelijk als bedreiging met haar scherpe pen en salon waar iedereen graag aan wilde schuiven. Eerst verbannen uit Parijs, later naar het Zwitserse Coppet en in 1812 slaat ze op de vlucht voor Napoleon en zijn oprukkende leger richting Rusland. Daarmee begint haar grote vlucht van een jaar die via Rusland en Zweden uiteindelijk eindigt in Londen.
Met de vlucht als rode draad weet Margot Dijkgraaf deze vrouw knap een gezicht te geven waarbij je begint te realiseren hoe belangrijk en bijzonder Germaine geweest moet zijn voor de tijd waarin ze leefde. Een intellectueel met een kritische scherpe pen die over de grenzen keek en door mensen als Goethe en Lord Byron bewonderd werden als denker, schrijver en treffend middelpunt in haar salons. Een groot compliment aan Margot Dijkgraaf dat ik door haar nu meer wil weten over Germaine de Staël!