De zwemmers

De sleutels van de voordeur leg ik altijd op dezelfde plaats als thuis ben. Als ik ze daar niet vind, controleer ik of ze misschien nog op de deur zitten. Binnenkant, buitenkant, niks. Ik vind ze uiteindelijk dichtbij de gebruikelijke plaats. Maar niet daar, op de gebruikelijke plaats.
Dat is de tweede keer deze week. Zaterdag ben ik terug gereden – zweet in de handen – naar de supermarkt omdat ik dacht dat ik de sleutels verloren was. Halverwege bedacht ik me dat ik ze misschien helemaal niet had meegenomen toen ik die morgen de deur was uitgegaan. Dat klopte.
Als je wel eens met Alzheimer te maken hebt gehad, het raakt je gedachten op de momenten dat je iets vergeet, of het niet vindt waar je het denkt te moeten vinden. Het verdwijnt over het algemeen snel achter de meest waarschijnlijke oorzaak, de telefoon die gaat, de hond die uitgelaten tegen je opspringt en haar rondje wil maken.

In “De zwemmers” van Julie Otsuka maakt Alice deel uit van een gevarieerde groep badgasten die bijna dagelijks hun baantjes trekken in een binnenbad in een niet bij naam genoemde stad. Alice verliest langzaam maar zeker haar geheugen, haar baantjes zijn een van de weinige zekerheden die ze nog heeft. Als er zich op de bodem van het bad op een zekere dag een barst vormt is dat het begin van een periode van onzekerheid voor de zwemmers. Hoe ernstig is de situatie? Wat is de oorzaak? Blijft het bad open?
Uiteindelijk sluit het bad, maar tegen die tijd heb ik me al vele keren zitten af te vragen waarom ik mijn tijd zit te verdoen met dit boek. De eerste hoofdstukken zijn van een immense saaiheid en de tweede helft van het tweede hoofdstuk blader ik zonder te lezen door.

Ik ben blij dat ik de eerste regels van het volgende hoofdstuk nog heb willen beoordelen, want vanaf daar haakt Otsuka eindelijk in op het drama dat zich afspeelt in een familie waarvan een van de leden steeds meer van het leven (dat uit het verleden, het actuele en het toekomstige) ziet vervagen. Flarden van herinneringen, de door de dochter of de vader ingevulde lege plekken, ze schetsen in wel overwogen lijnen het leven van een familie. Een gewone familie, met haar pieken en dalen. Je komt tot de conclusie dat gewone families eigenlijk niet bestaan, we hebben allemaal een rol in het leven die op de een of andere manier voor iemand anders immens is. Liefde, vaak niet getoond (of verkeerd) of niet beantwoord. Te vaak niet. Te weinig rekening houden met elkaar, of juist teveel.
De ziekte doet haar werk: daar waar Alice genoodzaakt is een leven los te laten krijgt haar dochter juist de kans om een verloren leven terug op te nemen. Spijt. Spijt is te laat, zeggen ze. Is dat zo?

Alice en haar dochter hebben, en houden, de hoofdrol in “De zwemmers”. Het is een verdienste van Julie Otsuka, want ze geeft de werkelijke hoofdrolspeelster, de ziekte, nooit de kans om almachtig te worden. Ze is alom aanwezig, goed, maar vaak krijgt ze de rol van “aangeefster”, zoals in de beste toneelstukken. Op de momenten dat de ziekte toch de touwtjes in handen neemt is het om de kritiek te leiden naar de schrijnende manier waarop je als mens behandeld wordt als je niet meer meekan.

Ik vind de verwijzing die de schrijfster probeert te leggen tussen de onverklaarbare barst in het zwembad en de ziekte van Alice veel te ver gezocht, absoluut niet logisch. Zoals gezegd, het begin was mede daarom saai, herhalend, tot op het irritante af. Teveel personages en, afgezien van het water, te weinig diepte.
Maar als ik die valse start buiten beschouwing laat, wat schrijft die Julie Otsuka goed.

Julie Otsuka – “De zwemmers” (2022)
●●●○○ (3,5/5)

De volledige recensie (met platen en citaten) vind je hier: https://rondetijd.blogspot.com/2022/10/de-zwemmers.html