Het uur van de ster

Hoofdpersoon in “Het uur van de ster” van Clarice Lispector is Macabéa, arm, lelijk (en ze stinkt), zichzelf tot in het extreme wegcijferend meisje uit het arme noordoosten van Brazilië dat haar geluk beproeft in Rio en daar in een arme achterbuurt overleeft. Ze is typiste (matig tot slecht) en deelt met vier andere meisjes een klein, karig onderkomen. En toch, ze is niet ontevreden. Net zomin als dat ze tevreden is. Macabéa is eigenlijk, ja... niks.
Je kunt je zelfs afvragen of ze wel de hoofdpersoon is in Lispector’s zevende roman. Is de schrijver van Macabéa’s verhaal niet even belangrijk, of misschien nog wel belangrijker, als zijn geesteskind? De schrijver in de roman heet geen Clarice Lispector, maar luistert naar de naam Rodrigo S.M. en terwijl hij zijn hoofdpersoon vorm geeft worstelt hij met zijn eigen gevoelens. En dan vooral met de gevoelens voor Macabéa waarop hij zich de ene keer verliefd voelt, maar zich even later op zit te winden over hoe ze zich totaal niet lijkt te willen profileren in haar wereldje. En hoewel hij de macht heeft om haar te veranderen, kleur te geven, fleur, lukt het haar niet te ontsnappen, lukt het hem niet haar te laten ontsnappen uit die zelfkant van de samenleving. Totdat de waarzegster Madame Carlota haar kaarten leest.

En dan het brein achter het kind-meisje, achter de schrijver: Clarice Lispector.
Lispector is geboren in Oekraïne, maar toen ze twee maanden oud was emigreerde de familie naar Brazilië. Tot haar veertiende woonde ze in Recide, in het noordoosten van het land, daarna trokken de Lispectors naar Rio de Janeiro. In 1944 werd haar eerste boek gepubliceerd. De Ierse schrijver, journalist en literatuurciriticus Colm Toibin benadrukt in zijn nawoord in “Het uur van de ster” dat het boek niets autobiografisch heeft, en dat geloof ik graag. Maar er zit veel in van ‘hoe zou het geweest kunnen zijn als’. Het is zeker een uitgangspunt voor talrijke romans, dus ook deze laatste van Clarice Lispector zou geen uitzondering zijn, ware het niet de manier waar op het geschreven is. Ze creëert twee hoofdpersonen die afzonderlijk iets met haar te maken gehad zouden kunnen hebben. Ieder heeft een eigen verhaal te vertellen, maar die twee verhalen zijn zo afhankelijk van elkaar dat het ene eenvoudigweg niet zonder het andere kan. Het klinkt ingewikkeld, maar dat is het niet. Eerlijkheidshalve geef ik toe dat het me wat moeite kostte om erin te komen, maar op een gegeven moment begrijp je het mechanisme en dan is het zoals bij de luchtballon waarover ik eerder vertelde: magie, en alles lijkt vanzelf te gaan.

Clarice Lispector – “Het uur van de ster” (1977)
●●●●○ (4,5/5)

De volledige recensie (met praatjes en plaatjes) vind je hier: https://rondetijd.blogspot.com/2022/01/het-uur-van-de-ster.html