Via goede boeken leren kijken naar jezelf

In Therapie met Bovary nodigt Steffie Van Neste de lezer uit tot een ongebruikelijke oefening: literatuur lezen als spiegel van het eigen leven. Geen klassieke literaire analyse of droog academisch essay; het is een reflectieve verkenning van wat verhalen met ons doen, en wat wij met verhalen doen. Centraal staan negentiende-eeuwse Franse auteurs zoals Flaubert, Zola, Balzac en Stendhal, maar Van Neste laat ook moderne stemmen weerklinken van Annie Ernaux tot Marian Donner. Een blik op literatuur als dynamisch fenomeen: niet statisch of verouderd, maar steeds veranderend in betekenis, afhankelijk van tijd en lezer.

Het openingshoofdstuk over Madame Bovary vat de kern van haar project perfect samen: literatuur als spiegel. Emma Bovary, gevangen in middelmatigheid en sociale conventies, wordt bij Van Neste een instrument om existentiële vragen te onderzoeken. Tegelijk blijft een filosofisch spanningsveld voelbaar: mogen we een roman wel lezen als therapeutisch middel, terwijl de auteur nooit bedoelde dat personages als zelfhulpmodel zouden dienen? Van Neste kiest ervoor om het perspectief van de lezer te laten prevaleren boven auteursintentie, zodat de tekst levend en persoonlijk wordt en de historische context soms naar de achtergrond verdwijnt.

Bijzonder is de manier waarop Van Neste persoonlijke reflectie met literaire analyse verweeft. Anekdotes uit haar jeugd en ervaringen met eenzaamheid verbindt ze moeiteloos met minutieuze observaties van negentiende-eeuwse romans. Haar bespreking van Claire de Duras’ Ourika laat zien dat literatuur empathie kan trainen: het raciale ‘anders-zijn’ van het personage weerspiegelt universele vormen van vervreemding, en nodigt uit tot introspectie.

Toch wringt de interpretatie hier en daar, en voelt de vergelijking tussen Van Nestes leven en dat van de personages te comfortabel; Emma Bovary is een spiegel voor een moderne jonge vrouw, terwijl de patriarchale structuren en religieuze druk van Flauberts Frankrijk onderbelicht blijven. Ook sommige hedendaagse analogieën, zoals het vergelijken van Dumas’ ghostwriters met ChatGPT, komen geforceerd over.

Desondanks is juist de combinatie van persoonlijk en literair onderzoek de kracht van het boek. Van Nestes stijl verraadt eruditie en passie: woorden worden werkelijk werelden. Haar essayistische benadering overstijgt academische afstandelijkheid en toont lezen als een existentiële praktijk, een middel om verlangens, tekortkomingen en mogelijkheden te verkennen. Haar pleidooi voor zowel diepgaande als ‘consumptieve’ lezing is verfrissend: een roman kan op vele manieren gelezen worden zonder dat de literaire waarde verloren gaat.

Therapie met Bovary confronteert de lezer met de vraag wat literatuur met ons doet, en hoe de lectuur van invloed is op onze kijk op de wereld om ons heen. Het is een oefening in literaire filosofie en een uitnodiging tot bewuste omgang met teksten die twee eeuwen oud kunnen zijn, maar nog altijd resoneren. Al blijven sommige moderne analogieën en persoonlijke interpretaties discutabel, de kern van Van Nestes betoog overtuigt: literatuur kan een spiegel zijn, een oefening in empathie en een kans bieden om het eigen leven kritisch te onderzoeken.

Van Nestes uitnodiging tot zelfonderzoek is een intellectuele wandeling door het negentiende-eeuwse Frankrijk, die de lezer aanzet tot reflectie op eigen verlangens, frustraties en keuzes – een hedendaagse bibliotherapie.