Beangstigend verhaal als het ooit werkelijkheid zou worden

Voor de leesclub van De Boekenreizigers lazen we dit keer een kloek boek, ‘De Machineplaag’ het tweede deel van de reeks De Ontdekking van de mens’ van Frank van Dongen. Waardige opvolger van het eerste deel “Het duizend eilanden experiment”.
We krijgen meer inzicht in de persoonlijkheid van Jack en zijn tweelingbroer Redmond. Beiden zijn van elkaar gescheiden door een wetenschappelijk project. Hierin werd Redmond meegestuurd op een experimentele ruimtereis, terwijl Jack ‘gewoon’ op Aarde bleef. Nu ja, gewoon… Ondertussen is Jack een genie in Cambridge geworden, waar hij volop aan de slag kan met AI. Klinkt bekend? Niet meer zo SF-achtig? Inderdaad, AI maakt steeds meer deel uit van ons dagelijks leen en we staan zelfs niet meer stil bij de impact daarvan. De auteur gaat nog een grote stap verder en beschrijft een wereld die vooralsnog geen realiteit is en waarvan we alleen maar kunnen hopen en bidden dat die dat ook nooit wordt, dat de mens niet alleen zijn verstand, maar ook zijn hart en vooral zijn geweten zal laten meespreken, dat hij beseft dat niet alles wat kàn ook moèt of mag gebeuren. Ik weet het, het is wishful thinking.
Jack dwarsboomt de plannen van SoNet, de wereldheersers, en daardoor vliegt hij de bak in. Er zijn nog zekerheden op dit ondermaanse. In de gevangenis weet Jack, als een echte godfather een heel imperium uit te bouwen maar hij slaagt er maar niet in contact te leggen met zijn tweelingbroer. Zijn enige doel is dan ook om te ontsnappen en via een ruimtereis zijn broer terugvinden. Maar of hij daarin zal slagen is weer een vraag die pas in deel drie zal beatwoord worden, denk ik.
Frank Van Dongen kan schrijven, dat staat buiten kijf. Nee, dit genre is absoluut niets voor mij, was het niet voor de leesclub, had ik het boek nooit gelezen. Maar eerlijk is eerlijk, hij weet een wereld te scheppen waar we ons niet goed in voelen maar waarvan we weten dat, indien er geen rem staat op AI, op ontwikkeling van slimme robots en chips en wat weet ik nog allemaal, deze wereld wel eens helemaal niet zo onmogelijk is als wij nu denken. En dat vind ik best beangstigend. Ook al zal ik het zelf niet meer meemaken, ik houd mijn hart vast voor de jongere generaties. En een rem… wie gaat er op die rem staan? En zal er naar die persoon of die organisatie(s) geluisterd worden? Als er zaken als macht, onderdrukking, dominantie, veel geld meespelen? Het grote probleem is dat àlle grote uitvindingen gedaan werden met iets goeds voor ogen, maar later schaamteloos en genadeloos misbruikt werden. Dit toekomstbeeld willen we niet, mijn generatie ontsnapt er nog aan maar wat met de volgende? Chips inplanten, ik las het in een artikel over taalkunde, waar het patiënten zou kunnen helpen die nu worstelen met taalafasie, door hersenaandoeningen. Dan denk je natuurlijk: Doen!!! Maar staan we er genoeg bij stil dat het ook ànders gebruikt kan worden? Dat je ook gedachten van anderen zou kunnen gaan sturen? Dat is toch beangstigend? In de medische wereld worden die chips al langer gebruikt en gelukkig wordt dat allemaal streng gecontroleerd, maar wat als ze breder gaan worden ingezet, wie gaat dat controleren en gaan mensen met minder zuivere bedoelingen een ‘nee’ accepteren?
De stijl van de auteur is wijdlopig, maar daar komt hij wel mee weg, net omdat het onderwerp voor veel mensen, zeg maar voor de meesten van ons, echt nog SF is. Gelukkig maar. Alleen, het IS het niet meer.
Liefhebbers van SF, lees dit boek! EN niet-liefhebbers van het genre kan ik zeggen dat ik door dit boek te lezen, toch echt wel wakker heb gelegen omdat het een toekomstbeeld schetst dat we uit alle macht moeten vermijden.