Intrigerende taal

Sophie Tak is neerlandicus en docente Nederlands. Tijdens haar studententijd voerde ze de redactie over literair tijdschrift Maxi waarin ze zelf ook verhalen en columns publiceerde. Tak schreef recensies voor Trouw en was redacteur van VakTaal. Haar debuutroman Phineas’ feest verscheen in 2020 bij Ambo|Anthos.

Net voor het kraamfeest voor Lea’s jongste zoontje Phineas staat haar langverloren, dakloze broer Johannes ineens op de stoep. Haar zus Adelien weet ervan, maar hun moeder Tanneke hebben ze niet op de hoogte gebracht. Hun eveneens langverdwenen vader Hilmar duikt eveneens plotseling op uit zijn zelfverkozen isolement en dat maakt de chaos binnen het verscheurde gezin in één middag compleet.

Het meest opvallende aan het debuut van Tak is het bijzondere taalgebruik. Het register en de schrijfstijl passen zich aan aan het personage dat zijn of haar deel van het verhaal vertelt. De taal van de geesteszieke Johannes is beklemmend en geloofwaardig en maakt dat je als lezer helemaal in de belevingswereld van de verschillende personages, ieder met hun eigen problemen, wordt gezogen.

Door de vele verschillende personages en namen die voorbijkomen in het verhaal, is het soms lastig om de onderlinge verhoudingen te plaatsen in het begin, zeker ook omdat heden en verleden qua verhaal in elkaar over en door elkaar lopen. Ook wordt de verhaallijn steeds onderbroken door fragmenten die voor de lezer moeilijk of helemaal niet te plaatsen zijn. Zijn het herinneringen, dromen of hallucinaties?

‘Maar dan gebeurt er iets wat niet zou moeten gebeuren, iets wat alles weer voor eventjes verpest, en zo moet je altijd op je hoede zijn voor momenten van geluk want geluk is tenslotte niet veel meer dan het korte moment dat je met je armen in de lucht op je fiets zit en lachend omkijkt naar je vrienden en de vrijheid en de wind en de zon die voelt, voordat je op een vrachtwagen knalt.’

Zonder oordeel of zelfs maar een hint richting een diagnose weet Tak de onheilspellende gedachten van Johannes, de niet te volgen uitstapjes in het hoofd van Hilmar, de depressie van Tanneke en de trauma’s van Lea en Adelien te vatten in haar bijzondere talige constructies. Door het verhaal vanuit de verschillende perspectieven te vertellen, maar als verteller nooit boven haar personages te gaan staan, schetst de auteur een bijzonder inkijkje in de hoofden van de leden van dit disfunctionele gezin, zowel in het heden als het verleden.

Het verhaal biedt nergens regelrechte verklaringen en laat veel open voor de lezer, daarmee blijft ook de langverwachte confrontatie tijdens het kraamfeest van Phineas uit, een teleurstellend uitblijven van het hoogtepunt. En toch laat het meer open einde misschien nog wel een meer intrigerende indruk achter. De ‘gekte’ blijft onbeantwoord, onuitgesproken en nergens verklaard en daarmee stelt Tak de lezer voor hele nieuwe vragen. Want wie binnen het gezin is er nu precies gek of is het wellicht de lezer zelf?

Het debuut van Tak is interessant staaltje schrijfkunst, niet op alle punten feilloos of zonder vragen maar het is gedurfd en intrigerend. Een debuut om nog lang van na te genieten en dat smaakt naar meer.