2666 boeide me maar heeft me niet betoverd

Met heel veel argwaan ben ik dit boek beginnen lezen. De schrijver was overleden voor het boek 100 % af was, de erfgenamen hebben er tegen zijn wil in 1 boek van gemaakt en het zou over postmodern proza gaan.

Het was een prima beslissing om de 5 delen in 1 lijvige roman samen te houden. 1056 blz. : het is echt een hele turf om eraan te beginnen en vooral... om het tot het einde vol te houden. Een goede raad: neem je tijd en wissel af met een ander boek. Ik heb er zelf een dikke 2 maanden over gedaan.

Shame on me maar Roberto Bolaño kende ik helemaal niet. Ik las dat hij zich afzette tegen o.a. Gabriel Garcia Márquez en Isabel Allende en daardoor was ik nog meer op mijn hoede, want het zijn 2 van mijn favoriete auteurs. Alhoewel hij het eerst als dichter probeerde, vind ik zijn stijl totaal niet poëtisch. Gevoelens worden niet diepgaand beschreven, maar dat betekent niet dat de personages geen gevoelens hebben. Als lezer moet je de hele tijd heel alert blijven, want 1 zinnetje in zo'n kolos van een roman typeert soms een personage.

Het plot is heel eenvoudig. De Fransman Jean-Claude Pelletier, de Italiaan Piero Morini, de Spanjaard Manuel Espinoza en de Engelse Liz Norton gaan op zoek naar de schrijver Benno von Archimboldi. De Fransman maakte in 1984 zijn eerste vertaling van de Duitser, de Italiaan in 1988, de Spanjaard promoveerde in 1990 met een dissertatie over hem en de Engelse las gewoon enkele van zijn boeken. Ze leren elkaar kennen op congressen. De zoektocht naar en de verering van de (voorlopig onvindbare) schrijver zijn gewoon hilarisch. In 1998 schreef Bolaño "Los detectives salvajes" over de speurtocht van 2 Mexicaanse dichters naar een in de jaren '20 verdwenen Mexicaanse dichteres. Het eerste deel van 2666 lijkt me dezelfde weg op te gaan. Enfin, op een congres leert Morini een Mexicaan kennen, die op zijn beurt weer een uitgever kent die Benno von Archimboldi al in levende lijve heeft ontmoet. Ongelooflijk! Wat doen onze literatuurfanaten? Juist: ze vliegen naar Mexico! Tenminste: 3 van de 4, want de Italiaan heeft MS, zit in een rolstoel en laat dit avontuur aan zich voorbijgaan. Zo komen we uiteindelijk in Santa Teresa, een stad op de grens tussen Mexico en de VS, gebaseerd op Ciudad Juárez. Daar worden ze bijgestaan door prof. Amalfitano, het hoofdpersonage van het tweede deel.

We worden langzaam voorbereid op het vierde deel dat uitsluitend over de vrouwenmoorden in Santa Teresa gaat. De professor heeft een dochter en heeft schrik dat zij het volgende slachtoffer zou worden. In de buurt van zijn huis staat meestal een zwarte Perigrino, een type auto dat meer en meer aan de moorden wordt gelinkt. Als jonge volwassene stichtte Bolaño de Movimiento Infrarealista de Poesía, vooral om de dichter Octavio Paz (en zijn zwarte Cadillac) te contesteren. Misschien is die auto een verholen verwijzing? Geniaal vind ik ook sommige details die in verschillende delen opduiken, zoals de spiegels in de hotelkamer.

Wat ook een significant thema in dit boek is, zijn de gekkenhuizen. Liz Norton spreekt Morini over een schilder die zijn hand afhakte en in zijn kunstwerk verwerkte om zo beroemd te worden. Hij is beroemd geworden, maar zit in een gekkenhuis. Lola, de vrouw van Amalfitano, gaat naar Spanje op zoek naar een dichter in het gekkenhuis van Mondragón. Een politieman begint een relatie met de directrice van een psychiatrische instelling.

In het derde deel leren we Quincy Williams kennen, op zijn werk Oscar Fate genoemd. Omdat de sportverslaggever overleden is, wordt hij naar Mexico gestuurd, om een bokswedstrijd te verslaan, waar hij Rosa Amalfitano leert kennen. Dit deel stopt abrupt als hij met zijn collega journaliste Guadalupe Roncal in de gevangenis de verdachte van de vrouwenmoorden gaat interviewen.

Het vierde boek is een ellenlange opsomming van de vrouwenmoorden in Santa Teresa met telkens een summiere beschrijving: meestal wordt op minder dan 1 blz. het lijk ontdekt en onderzocht, de dader en het motief gezocht en de zaak zo snel mogelijk gesloten. De meeste slachtoffers zijn fabrieksarbeidsters of hoeren, die eerst werden verkracht. Als lezer voel je heel goed de waarde van een vrouw in Santa Teresa en bij uitbreiding in Mexico aan: 0,0. De pagina vol vrouwonvriendelijke moppen laat een wrange nasmaak achter. Je maakt kennis met een plejade van politiemensen en rechercheurs, maar niemand kan of wil de moorden oplossen. Naar het einde toe leren we de politieke afgevaardigde van het PRI Esquival Plata kennen. Haar vriendin Kelly Rivera is verdwenen en ze schakelde een detective in, die tijdens zijn onderzoek aan kanker is gestorven, maar ondertussen ook al heel wat ontdekte. Omdat de zaak voor een politica gevoelig ligt, geeft ze de dossiers aan een journalist, Sergio Gonzalez, haar enige hoop op dit kluwen op te lossen. Hier zit volgens mij ook een belangrijke boodschap van Bolaño. Hij woonde een tijd in Mexico en wil als schrijver een schijnwerper richten op de onbestrafte wandaden, corruptie enz.

En dan is het eindelijk zover: het laatste boek gaat over Benno von Archimboldi, pseudoniem van Hans Reiter. Ik las de kritiek dat we eigenlijk weinig over hem te weten komen en zeker al niks over zijn gevoelens. Ik ben het daar niet mee eens. OK, Bolaño beschrijft niet paginalang wat zijn personage voelt, welke innerlijke strijd hij voert enz. In het begin wordt aangestipt dat de eerste echte liefde die hij voelt niet voor zijn ouders is, maar wel voor zijn zusje, dat geboren wordt als hij al 10 jaar is. Op het einde illustreert Hans dat die liefde voor haar nooit is verdwenen, integendeel. Niet in woorden, neen, want hij is eerder een stille man, maar wel met zijn daden. De verschrikkelijke indruk die de oorlog op hem maakte, wordt ook heel summier aangestipt. In het fragment waar het gaat over een soldaat die zelfmoord wou plegen door de kritiek van zijn oversten, zegt hij duidelijk dat hij dit niet begrijpt. Mocht het nog zijn door herinnering aan de kampen of de ontberingen, maar toch niet door een opmerking van een nazi. Door zijn eigen roekeloosheid bij de bestormingen, wordt hij als moedig beschouwd, maar in feite is het een drang naar zelfmoord. Na de oorlog maken we zijn schrijversproces mee. Het gaat meer over de relatie met zijn uitgever dan over de inhoud van zijn boeken, want alhoewel hij in de running zou zijn voor de Nobelprijs, komen we nauwelijks iets over de onderwerpen te weten, laat staan over de inhoud van de zowel letterlijk als figuurlijk grote schrijver. Het einde sluit mooi aan bij het einde van het eerste boek en is een open einde.

Heb ik teveel over de inhoud prijsgegeven? Niet echt, want in die meer dan 1000 blz. is er nog zoveel om te ontdekken. Mocht ik het boek nog eens lezen (maar daar heb ik op dit ogenblik de moed niet voor) zou het me weer andere inzichten verschaffen. Mijn recensie licht echt maar het spreekwoordelijke tipje van de sluier.

Als ik moet kiezen tussen Allende en Marquez aan de ene kant en Bolaño aan de andere kant, dan hou ik meer van de vertelstijl van de eerste twee, wat niet wegneemt dat Bolaño met 2666 een meesterwerk heeft geschreven.