Lezersrecensie
Herzlichen Glückwunsch!
‘Aan het einde van de oorlog’ begint op 20 april 1945, de laatste keer dat Adolf Hitler “Herzlichen Glückwunsch zum Geburtstag” hoort. Tien dagen later pleegt hij zelfmoord. Bert Natter staat met dit boek op de lange lijst van de Libris Literatuurprijs. Hij schreef in 634 bladzijden een verhaal dat zich in slechts 24 uren afspeelt. Vermoedelijk speelt het zich af in Ravensbruck: de kaart in het boek komt met een schets van het concentratiekamp overeen.
Om alle gebeurtenissen in een etmaal te persen heeft de auteur enkele data verschoven: het Rode Kruis kwam in de nacht van 23 op 24 april in Ravensbrück aan, de laatste SS’ers verlieten het kamp op 29 april. Hij gebruikt 31 personages om een allesomvattend beeld van de gruwel van WO II te evoceren. Twee derden overleven het verhaal niet: de meesten zien we sterven, bij enkelen is hun dood suggestief.
Een lijvig boek zonder hoofdstukken, maar met een speciale indeling: boven ieder stukje tekst staat een naam en een locatie, zoals Lucienne in de trein, Emanuel voor de hoofdpoort, Herbert in de dienstwagen... Eerst moet de lezer de personages leren kennen. Wat eerst ingewikkeld leek, voelt snel vertrouwd aan en binnen de kortste keren wordt hij meegesleurd in dit caleidoscopische verhaal.
Bert Natter openbaart ons vrij snel de dood van Ernst en maakt alwetende lezers van ons. Toch blijf je doorlezen, om te weten, of de waarheid uiteindelijk aan het licht komt en waar iedereen terechtkomt. De personages zijn erg gevarieerd: het gaat niet enkel om een SS’er en een Jood, maar er lopen bijvoorbeeld heel wat vrouwen rond: van de wrede gevangenenbewaarder Eva Deutz tot de naïeve verpleegster Johanne Löw.
‘(...) het voortijdige slotakkoord van een wanhoopssymfonie waarvan meer dan een decennium geleden de ouverture werd ingezet en die duizend jaar had moeten duren.’
Niemand is enkel goed of helemaal slecht. Zelfs SS-Obersturmführer Karl Zehlendorf kent ‘zwakke momenten’. Toch is hij het ultieme symbool van de vernietigingsdrang van de Führer en gelooft hij tegen beter weten in nog in de nazidoctrine. Gedurende jaren werd hem wijsgemaakt dat hij een Übermensch was. Iedere hoge piet die al talloze wreedheden heeft begaan, wordt week als hij aan de zijnen denkt, vooral als hij kinderen heeft. Er is niet enkel wederzijdse haat, maar hier en daar is er een vleugje vriendschap of liefde. De verdwijning van Ernst opent de ogen van zijn vader, te laat.
‘Kijk, de haat van de nazi’s tegen de volksvijanden, tegen de Joden, het linkse tuig, de zigeuners, asocialen en wat al niet meer... Hij heeft er nooit een gedacht aan gewijd dat die haat wederzijds is.’
De originele lay-out heeft mij het meest verrast, samen met de vele schakeringen die door de talrijke personages ontstaan. Er is geen harde lijn tussen goed en kwaad, tussen gevangenen en hun bewakers. De gevangenen zullen weldra vrij zijn en de bewakers gevangen. Het is alsof de hele geschiedenis van WO II in 24 uren is samengebald: van Jodenvervolging, martelingen, medische experimenten, verkrachtingen tot verzet, overleven en bevrijding. Herzlichen Glückwunsch voor dit kunstwerk!
Om alle gebeurtenissen in een etmaal te persen heeft de auteur enkele data verschoven: het Rode Kruis kwam in de nacht van 23 op 24 april in Ravensbrück aan, de laatste SS’ers verlieten het kamp op 29 april. Hij gebruikt 31 personages om een allesomvattend beeld van de gruwel van WO II te evoceren. Twee derden overleven het verhaal niet: de meesten zien we sterven, bij enkelen is hun dood suggestief.
Een lijvig boek zonder hoofdstukken, maar met een speciale indeling: boven ieder stukje tekst staat een naam en een locatie, zoals Lucienne in de trein, Emanuel voor de hoofdpoort, Herbert in de dienstwagen... Eerst moet de lezer de personages leren kennen. Wat eerst ingewikkeld leek, voelt snel vertrouwd aan en binnen de kortste keren wordt hij meegesleurd in dit caleidoscopische verhaal.
Bert Natter openbaart ons vrij snel de dood van Ernst en maakt alwetende lezers van ons. Toch blijf je doorlezen, om te weten, of de waarheid uiteindelijk aan het licht komt en waar iedereen terechtkomt. De personages zijn erg gevarieerd: het gaat niet enkel om een SS’er en een Jood, maar er lopen bijvoorbeeld heel wat vrouwen rond: van de wrede gevangenenbewaarder Eva Deutz tot de naïeve verpleegster Johanne Löw.
‘(...) het voortijdige slotakkoord van een wanhoopssymfonie waarvan meer dan een decennium geleden de ouverture werd ingezet en die duizend jaar had moeten duren.’
Niemand is enkel goed of helemaal slecht. Zelfs SS-Obersturmführer Karl Zehlendorf kent ‘zwakke momenten’. Toch is hij het ultieme symbool van de vernietigingsdrang van de Führer en gelooft hij tegen beter weten in nog in de nazidoctrine. Gedurende jaren werd hem wijsgemaakt dat hij een Übermensch was. Iedere hoge piet die al talloze wreedheden heeft begaan, wordt week als hij aan de zijnen denkt, vooral als hij kinderen heeft. Er is niet enkel wederzijdse haat, maar hier en daar is er een vleugje vriendschap of liefde. De verdwijning van Ernst opent de ogen van zijn vader, te laat.
‘Kijk, de haat van de nazi’s tegen de volksvijanden, tegen de Joden, het linkse tuig, de zigeuners, asocialen en wat al niet meer... Hij heeft er nooit een gedacht aan gewijd dat die haat wederzijds is.’
De originele lay-out heeft mij het meest verrast, samen met de vele schakeringen die door de talrijke personages ontstaan. Er is geen harde lijn tussen goed en kwaad, tussen gevangenen en hun bewakers. De gevangenen zullen weldra vrij zijn en de bewakers gevangen. Het is alsof de hele geschiedenis van WO II in 24 uren is samengebald: van Jodenvervolging, martelingen, medische experimenten, verkrachtingen tot verzet, overleven en bevrijding. Herzlichen Glückwunsch voor dit kunstwerk!
2
Reageer op deze recensie
