To write or not to write

Van Elizabeth Jane Howard (1923 – 2014) heb ik nog geen enkel boek gelezen, dus treed ik haar autobiografie 'Achteraf bezien' met open vizier tegemoet. Word ik zodanig enthousiast dat ik ook haar romans wil lezen?

De laatste zin van haar voorwoord klinkt alvast veelbelovend: “Ik schrijf dit boek niet als een wijze, gerijpte, volleerde vrouw die alle antwoorden kent, maar eerder als iemand die zelfs in het late stadium van negenenzeventig jaar nog altijd haar best doet om te veranderen, dingen te weten te komen en het iets beter te doen.”

In haar mémoires - het enkelvoud memoir vind ik veel te beperkt – is haar persoonlijke leven onlosmakelijk met haar schrijversbestaan verweven en in vier delen onderverdeeld.

Enkel in het eerste deel is er van schrijven niet zoveel sprake, maar wel van toneel. Ze wordt in een welgesteld gezin geboren, waar ze hunkert naar de liefde van haar moeder, door kinderjuffen wordt opgevoed en in de schaduw van haar broertje(s) wordt geplaatst. Nadat school geen succes was, kan ze haar gouvernante overtuigen om vooral sketches en Shakespeare te spelen. Later wordt ze aangenomen op de London Mask Theatre School, maar dan komt de oorlog... Op het einde van het eerste deel is er het huwelijk met Pete(r). Van in het begin is duidelijk dat ze nood heeft aan een vertrouwenspersoon om mee te praten. Wat als je zelfs met je moeder zaken zoals pesten op school, aanranding, angst voor de oorlog, het overlijden van een geliefd persoon, … niet kunt bespreken?

Haar stijl is heel beeldend als ze over haar kinderjaren schrijft en soms moet je glimlachen om de kinderlogica: “Als ze uit haar stoel opstond, liet ze een nest van bolletjes wol of zijde achter, waarvan ik begon te geloven dat ze die moest hebben gelegd, net als een kip.” (= beschrijving van de les handwerk bij oudtante May)

Vanaf het tweede deel komt ook haar bewuste keuze voor het schrijverschap aan bod. Alles moet wijken en ze laat zelfs haar dochter Nicola achter. Elizabeth Jane Howard vertelt heel openhartig over haar moeilijkheden om te schrijven en hoe het gebrek aan opleiding haar parten speelt. Er is ook een sterke wisselwerking met de stemmingswisselingen in haar persoonlijke leven. Als ze depressief is, kan ze niet schrijven en als ze niet kan schrijven wordt ze depressief, waardoor ze in een vicieuze cirkel komt. Haar gebrek aan liefde in haar jeugd is zo erg dat de hunkering naar liefde daarna zo groot was, dat ze bijna tot op het einde een puber is gebleven. “De signalen die ik van mijn ouders kreeg, waren dat seks walgelijk was. Dit zou de volgende dertig jaar van mijn leven beïnvloeden.”

Lang berustte haar zelfbesef op hoe iemand anders haar zag en dat verklaart misschien waarom er zoveel mannen de revue passeren: Wayland, Philip, Robert, Michael, Paul, Arthur, … “Ik begreep niet dat een relatie iets is, waar je gezamenlijk verantwoordelijk voor bent.” De lijst met namen aan het begin “De spelers” en het register op het einde van het boek zijn geen overbodige luxe. Ik begrijp wel dat ze volledigheid nastreefde, maar wat mij betreft, had ze in die ontelbare namen mogen snoeien.

Toen ze in haar jeugd graag Shakespeare speelde, zal ze ook wel “to be or not to be” hebben gedeclameerd. Dankzij therapie leert ze naar zichzelf te kijken en ondanks al haar tegenslagen kiest ze ten volle voor het leven. Het beeld dat wij tijdens het lezen van haar biografie over haar krijgen, is dat van een sterke persoonlijkheid, een vrouw met een gouden hart, die altijd klaar staat om haar vrienden te helpen. De juiste man op het juiste moment is ze nooit tegengekomen, want ook aan haar derde huwelijk met de alcoholist Kingsley komt een einde.

Het was wel zijn zoon Mart die haar stimuleerde om aan “De Gazalets” te beginnen. Haar schrijversloopbaan begon met een literaire prijs voor “Een heerlijke tijd” en beperkte zich niet tot romans. Ze schreef voor kranten en tijdschriften, werkte voor tv, schreef scenario’s, organiseerde een literair festival... Pas in de jaren negentig begonnen haar romans beter te verkopen en kon ze de armoede achter zich laten.

Haar biografie laat zien, hoe vlot EJ Howard haar pen hanteert. Op mijn beginvraag kan ik volmondig “ja” antwoorden. Hoe heeft ze haar rijkgevulde leven in romanvorm gegoten? Herken ik personages? Overstijgt de fictie de werkelijkheid? To be continued.