Was

Ik vind Himmelhochjauzend een prachtig woord. Himmelhochjauzend. Het is Duits, maar dat wist je natuurlijk wel. En ook al spreek je geen Duits, dan kon je het wel vermoeden. Ook al denk je bij Duits niet meteen aan een woord waar de krullen bij wijze van spreken bijna tastbaar vanaf hangen.
Die krullen brengen me onbewust naar Pruisen, de pracht, de praal die, of je nu wilde of niet, gezien moest worden. Himmelhochjauzend. Superieur. En zo door die eigen superioriteit verblind te raken dat met open ogen de ondergang werd getreden. Marsmuziek, trompetgeschal, blinkend koper, Himmelhochjauzend. Hoogmoed. De val.
Wie weet waarom wij Nederlanders niet van die schilderachtige woorden hebben?

Voordat was was was was was honing. Het zou best interessant zijn te weten waardoor Jilt Jorritsma geïnspireerd was toen hij aan zijn debuutroman “Was” begon. De recensies die ik her en der gelezen had waren Himmelhoch jauzend, en de 29-jarige Eindhovenaar kreeg ook mij gelijk mee in zijn romandebuut. Op een dag ontdekt Wyrd, de hoofdpersoon, een bobbeltje op zijn gehemelte. De struisvogelstrategie is herkenbaar, het vervolg - als het ontkennen en het het-zal-wel-vanzelf-weggaan niet aanslaan en er operatief ingegrepen moet worden – gelukkig niet. Tenenkrommend, misselijk makend, maar je blijft aan de bladzijden gekluisterd.
Wyrds medische perikelen vallen ongeveer samen met het overlijden van zijn moeder. Zijn vader... Ja, zijn vader. Die heeft hij nooit gekend, en de gebeurtenissen uit het begin van het boek vertalen zich in de wens van zoon Wyrd om de vage sporen uit een ver verleden naar zijn pa te gaan verkennen.
Waarna het verhaal eigenlijk verzand en in een vroeg stadium al als een nachtkaars uitgaat. Jorritsma moet teveel wringen en verklaren om het schitterende eerste gedeelte van de roman aan te laten sluiten op de twee andere sporen die zijn reisschema volgt. Was en honing en de Griekse filosofen, interessant, maar de verhaallijn lijdt onder de “afstand” tussen het ene en het andere. Misschien zou een bundel met drie korte verhalen een beter keuze zijn geweest. Jilt Jorritsma had zijn krachten niet hoeven te verspillen aan de verbindingen, maar had zich volledig kunnen concentreren op de inhoud. Nu verliest hij op beide facetten, en dat is echt jammer. Want talent heeft hij. Dat is duidelijk.

“Was” – Jilt Jorritsma (2021)
●●○○○ (2,5/5)

Voor de volledige recensies, met quotes en prenten: http://rondetijd.blogspot.com/2021/11/was.html

Himmelhochjauzend is geen woord. Het zijn er twee. Himmelhoch en jauzend. Johann Wolfgang Goethe plakte ze ergens tussen 1786 en 1788 aan het begin van een van de beroemdste en meeste bekende regels uit de Duitse literatuur “Himmelhoch jauchzend, zum Tode betrübt, Glücklich allein ist die Seele die liebt.’’ Je leest de woorden in het treurspel “Egmont”, geschreven in de twee jaar dat de schrijver in Italië verbleef. Hij leerde er de kunst te beschouwen, een wereld tegenstellingen, van uitersten, licht en donker, geluk en verdriet. Altijd intens.

Freudvoll

Und leidvoll,

Gedankenvoll sein;

Hangen

Und bangen

In schwebender Pein;

Himmelhoch jauchzend,

Zum Tode betrübt –

Glücklich allein

Ist die Seele, die liebt.

(Johann Wolfgang Goethe)