Herinneringen aan een onbekende geschiedenis

Het wit tussen de regels is de debuutroman van Barbara van der Kruk.
De moeder van Emma heeft nooit veel willen vertellen over haar geschiedenis en nu zij ouder wordt lukt het haar nog minder. Emma gaat op zoek naar haar familiegeschiedenis om het verhaal dat daaruit ontstaat voor te lezen aan haar moeder. Misschien zal dat herinneringen boven brengen bij haar moeder en een opening zijn voor een gesprek over vroeger.

Het boek is een familiegeschiedenis en beslaat vijf generaties en de geschiedenis die Emma onderzoekt beslaat de periode 1845-1950 en speelt zich hoofdzakelijk af op Sumatra en West-Java.
In deze familiegeschiedenis leert de lezer de herkomst van de voorouders van Emma: over de emigratie van Chinezen naar Sumatra, over inlandse bewoners, de ontvoerde inlanders die als slaaf verkocht werden en de Hollanders. Er ontstaan huwelijken tussen mensen die een andere geschiedenis en herkomst hebben waardoor voor enkele personages vragen ontstaan over wie zij zijn. Ze zijn geen inlander, geen Hollander, geen Chinees, maar Indisch of Indo-Europeaan.
Wat de kleur van je huid was, was in iedere periode anders belangrijk en hing af of je bijvoorbeeld onder Hollands of Japans gezag stond.

Van der Kruk vertelt in dit verhaal over een belangrijk stuk koloniale geschiedenis. Door middel van dit verhaal wordt de lezer inzichtelijk gemaakt hoe de verhoudingen lagen en waarom er gevechten waren tussen de inlanders en Hollanders. In het verhaal worden veel Indische woorden gebruikt (bijvoorbeeld prauw, toean, njaï, kangsi, radja, panghoeloe, rampokker, tawarren) waarvan de betekenis vaak voor zich spreekt dankzij de zinsconstructie. Achterin het boek staat bovendien een woordenlijst.
Van der Kruk maakt in haar verhaal gebruik van figuranten. Deze figuranten vertellen een hoofdpersonage over ervaringen. Op deze manier wordt de figurant ingezet om informatie aan de lezer over te brengen. Dit is slim gedaan omdat zo aan de lezer duidelijker wordt gemaakt hoe neerbuigend de houding van de Hollanders naar de inlanders was. De figuranten die van der Kruk een plaats in het verhaal geeft zijn soms wel wat clichématig neergezet, zoals de Hollandse buurman die zeer tevreden met zichzelf is in een auto rijdt die veel herrie maakt en zelf ook een luide stem heeft en de Hollandse buurvrouw die vooral in modetijdschriften bladert, winkelt en theevisites heeft.
De strijd tussen de Japanners en de bewoners van Java ten tijden van de WOII is kort, maar helder beschreven.

Dankzij “Het wit tussen de regels” is mijn kennis omtrent de Nederlandse koloniale geschiedenis nog meer toegenomen. De afgelopen jaren had ik dankzij boeken en documentaires al het een en ander over deze periode geleerd, maar deze kennis is verder uitgebreid. Zoals bijvoorbeeld de emigratie van Chinezen naar Sumatra of dat kinderen wiens Hollandse vader was overleden, weggehaald werden bij hun niet-Hollandse moeder zodat het weeshuis de Hollandse opvoeding verder over kon nemen.
Ik heb dit boek met veel plezier gelezen en bij blij dat ik weer wat heb geleerd.