Het belang van vrijheid

Door de hebben leesclub over De verborgen kinderen ontdekte ik Elizabeth Byler Younts. Ze is vooral gekend van haar romans over de Amish, maar ik had nog nooit van haar gehoord. Het was voornamelijk de thematiek van dit boek – psychiatrie in de jaren dertig/veertig van de vorige eeuw – die me stimuleerde om deel te nemen aan de leesclub. Ik heb er geen moment spijt van gehad. Het boek leest ondanks de zware onderwerpen erg vlot, en geeft een indringend zicht op hoe het voelt om een buitenstaander binnen een merkwaardige gemeenschap te zijn.

Het verhaal wordt in de ik-vorm verteld door Brighton, die zich als volwassen vrouw Nell laat noemen. Het is Nell die een brief ontvangt met foto’s uit haar jeugd, een jeugd die ze doorbracht in het Riverside Tehuis voor Krankzinnigen. Haar moeder, een van de patiënten, beviel er van haar en ze werd grootgebracht door verplegend personeel en patiënten. Naarmate ze ouder wordt, stelt ze steeds meer vraagtekens bij wat ze rondom haar ziet. Zij neemt een bizarre plaats in als buitenstaander die tegelijk even opgesloten is als de patiënten.

Het personage Brighton wordt op een originele manier vorm gegeven. De manier waarop ze zichzelf beschrijft is niet alledaags en roept daarom het verlangen op om meer over haar te weten te komen: “Meer dan veertig jaar huwelijk hebben me tot een overlever van onvoorspelbaarheid gemaakt. Ik ben door het oog van de naald gekropen bij het baren van mijn kinderen – met tegenzin tussen de vreselijke muren van een ziekenhuis nog wel – en werd een vrouw die haar eigen jeugd goedmaakte met het moederschap.”
Het moederschap is een beladen thema. Brighton draagt binnen het gesticht zelf zorg voor haar moeder; ze verschoont haar, wast haar, helpt haar rustig worden. Het is een omgekeerde moeder-dochterrelatie waarbij zij zelf bitter weinig terugkrijgt. De loyaliteit die ze desondanks voelt, legt een sterke basis voor de beslissingen die neemt. Wie wel voor haar zorgt is verpleegkundige Joann. Zij spoort Brighton aan om te leren lezen en schrijven, toont haar hoe ze zichzelf moet verzorgen, enz. Joanns motieven voegen een extra laag aan het verhaal toe. Het belang van verbondenheid blijkt ook uit Brightons vriendschap met Angel, een albinojongen die achtergelaten is in het gesticht.

Younts gebruikt een prachtig, beeldend taalgebruik, maar gruwelijkheden en onrechtvaardigheden worden er niet door verbloemd. De auteur geeft op een genuanceerde manier verschillende vormen van goed en kwaad weer, en laat het aan de lezer over om antwoorden te zoeken op de vele vragen die tijdens het lezen onvermijdelijk naar de oppervlakte komen.

De lezer weet van bij aanvang dat Brighton een vrije, volwassen vrouw geworden is, maar toch zijn de delen over de inrichting zo verstikkend geschreven dat ik vreesde voor haar leven. Haar wereld is zo klein, volledig afhankelijk van het personeel als ze is. Te weten komen hoe ze ontkomen is, zorgt voor een spanning die maakt dat het boek leest als een trein, ondanks de metaforen waar ik graag even wou bij stilstaan.

Hoewel ik de verhaallijn in het heden minder geloofwaardig en gelaagd vond als die over de jonge Brighton, klopt het einde van het verhaal en bood het me de rust om alles nog eens te overdenken.