Prachtig waargebeurd verhaal over een sterke vrouw in een uitzichtloze wereld

Berlijn, 1943. Wanneer haar Roma-man en -kinderen worden weggevoerd, weigert de Duitse verpleegster Helene Hannemann hen in de steek te laten. Ze wordt samen met haar gezin gedeporteerd naar Auschwitz. Na een verschrikkelijke treinreis van enkele dagen, komen ze volkomen uitgeput aan in het kamp waar ze direct met haar kinderen gescheiden wordt van haar man. In het zigeunerkamp gaat Helene aan de slag als verpleegster onder leiding van kamparts Josef Mengele, die haar op een dag opdraagt een kleuterschool op te starten. Hoewel het schooltje pure nazi-propaganda is en een dekmantel voor Mengeles gruwelijke medische experimenten, is Helene met haar schooltje een lichtpuntje voor de kampbewoners in hun verdere inktzwarte wereld.

Mario Escobar (1971) hoorde het verhaal van Helene Hannemann, een sterke vrouw die alles over had voor haar gezin, en besloot om dit waargebeurde verhaal op papier te zetten. Doordat Mario er voor gekozen heeft om het verhaal in de ik-vorm te schrijven, komen de woorden des te harder binnen bij de lezer. Opdat wij niet vergeten wat er gebeurd is in deze gruwelijke oorlog en hoeveel veerkracht een mens in zich heeft in tijden van overleven.

Helene, een vrouw van het Duitse Arische ras, wordt als puber verliefd op een Roma. Wanneer de liefde wederzijds blijkt, trouwen de twee en vestigden zij zich in Berlijn. Ze krijgen vijf kinderen, waaronder een tweeling. Lange tijd lijkt het erop dat ze redelijk onzichtbaar hun leven kunnen leven in het in oorlog zijnde Duitsland. Tot op een dag de soldaten voor de deur staan en haar man en kinderen sommeren om mee te komen. Helene mag thuisblijven, zij is tenslotte geen Roma. Maar haar man en kinderen alleen laten vertrekken, dat kan ze niet over haar hart verkrijgen en ze gaat met ze mee op een ellendige treinreis van enkele dagen. Tot ze aankomen in Birkenau, Auschwitz.

Al aan het begin van het boek ontdek je dat Helene een sterke vrouw is, die alles overheeft voor haar gezin. Zelfs de tocht naar het concentratiekamp, maar alleen achterblijven zou haar leven zinloos maken. In het kamp moet Helene in eerste instantie vechten voor een plek. Het kamp is overvol en ze wordt met haar kinderen geplaatst in een barak met veel Russische Roma-vrouwen. En die doen alles om maar een beter bestaan te hebben in deze troosteloze wereld. Wanneer Helene naar een andere barak wordt overgeplaatst, kan ze ook aan de slag als verpleegster in het kamp, wat geen gemakkelijke opgave is aangezien er een groot tekort is aan medische hulpmiddelen. Op een dag vraagt de kamparts Josef Mengele of Helene een schooltje wil opstarten in het kamp. Een plek waar alle kinderen uit het kamp samen kunnen komen en even de verschrikkingen om hen heen kunnen vergeten.

Het klinkt te bizar voor woorden dat er een schooltje opgestart wordt, maar het heeft echt bestaan. Al was het wel meer een dekmantel voor de experimenten van Mengele. En hoewel ik al vaker gelezen had over zijn experimenten, heb ik regelmatig het boek terzijde moeten leggen om hetgeen wat ik gelezen had op mij in te laten werken. Gelukkig heeft Escobar er voor gekozen om niet al te veel details van de experimenten op papier te zetten en is hij gebleven bij het verhaal van Helene. Een sterke vrouw, die een lichtpuntje was voor velen in het kamp.

De schrijfstijl van Escobar is prettig. Hij gebruikt makkelijke taal, korte hoofdstukken en schrijft beeldend. Hierdoor leest het verhaal vlot, maar vanwege het onderwerp is het geen luchtige lectuur. Escobar heeft Helene een stem gegeven en haar verhaal vertelt, zodat dit deel van de geschiedenis nooit verloren zal gaan. Ik ben hem daar dankbaar voor en blij dat ik Helene heb leren kennen. Een vrouw, met een puur hart die in de meest uitzichtloze situatie nog het beste er van weet te maken om voor anderen een lichtpuntje te zijn.