Advertentie

Wie geïnteresseerd is in evolutie kan nauwelijks om Het grootste spektakel ter wereld heen. Het boek van de bekende evolutiebioloog en schrijver Richard Dawkins draait om het aantonen van evolutie 'als onontkoombaar feit' en is een 'eerbetoon aan de overdonderende kracht, eenvoud en schoonheid' van evolutie.
Om dit te bereiken zet Dawkins allerlei bewijzen voor evolutie op een rij, afkomstig uit de experimentele biologie, geologie, paleontologie, anatomie en moleculaire genetica. De vele voorbeelden en de gedegen beschrijvingen maken dit tot een boeiend en lezenswaardig boek, waarbij de katernen met kleurenfoto's het geheel extra fraai maken. Helaas laat Dawkins af en toe een anti-religieus sentiment doorschemeren wat ten koste gaat van de zeggingskracht van het boek.

Het boek begint - net als Darwins 'Over het ontstaan van soorten' - bij kunstmatige selectie waarbij de mens door te selecteren in betrekkelijk korte tijd allerlei variëteiten kan kweken uit één soort. De rol van selecteur kan ook door dieren zèlf worden ingenomen: bloemen danken hun bestaan en bloeiwijze aan selectieve veredeling door insecten (meer daarover in Niet zonder elkaar). Dat soorten zich aanpassen door selectiedruk maakt Dawkins met vele voorbeelden duidelijk, maar de lezer moet zelf aan de slag om dit effect te extrapoleren over miljoenen jaren.
De rest van het boek helpt daarbij. Het fossielenarchief komt langs, ontbrekende schakels tussen soorten, hoe nieuwe soorten ontstaan, geografische verspreiding van soorten, en nog vele andere leerzame onderwerpen.

Dawkins gaat steeds diep en gedetailleerd op de materie in, en dat is prettig want het geeft de lezer gelegenheid om de voorbeelden op eigen merites te beoordelen. Tegelijkertijd vraagt dit een geconcentreerde lezer die niet weg loopt voor wetenschappelijke passages, al had het jargon hier en daar wel wat minder gekund.

Het boek is een aanrader voor iedereen met serieuze interesse in evolutie. Toch zijn er ook een paar kanttekeningen te maken. Dawkins stelt in het voorwoord dat het boek niet bedoeld is als anti-religieus, maar vervolgens houdt hij zich hier niet aan. Op verschillende plekken wil hij aantonen dat een mogelijke Architect, Schepper of Ontwerper toch echt niet kan bestaan. Dat is jammer, want daarmee krijgt het boek toch een anti-religieuze lading, terwijl het daar niet over zou moeten gaan. Bovendien mist Dawkins' argumentatie op dit terrein iedere nuance of zorgvuldigheid (terwijl hij wel genuanceerd is bij het uitleggen van wetenschappelijke inzichten). Het is óf een scheppende God óf evolutie, waarmee Dawkins tekort doet aan talloze tussenliggende of hybride interpretaties. In hoofdstuk acht wil Dawkins aantonen dat God geen vlindervleugels máákte, maar dat deze via een embryologisch recept zijn gegroeid. Onduidelijk is waarom het één het ander zou moeten uitsluiten. Bovendien leiden dit soort opmerkingen af van waar het in dit boek echt om zou moeten gaan: de kracht van evolutie.
In hoofdstuk elf, over sporen van een evolutionair verleden bij mens en dier, vliegt Dawkins wetenschappelijk gezien uit de bocht. Dawkins wil laten zien dat de mens allerlei sporen van "onintelligent" ontwerp in zich meedraagt, als bewijs dat er geen intelligent Ontwerper kan zijn geweest. Hierbij haalt hij een hersenzenuw aan met naam de nervus laryngeus recurrens. Deze zenuw gaat gek genoeg vanaf de hersenen helemaal onder de aortaboog door alvorens hij bij het strottenhoofd eindigt. "Een planner / ontwerper zou dat heel anders doen", is de conclusie van Dawkins. De vraag is waar hij deze conclusie op baseert. Als je alleen kijkt naar de eindbestemming van de zenuw is de enorme omweg via de aortaboog inderdaad vreemd, maar de zenuw speelt ook een rol in de werking van het hart, de luchtpijpspieren, slijmvliezen, en de slokdarm [ link ], waardoor de conclusie van Dawkins wat voorbarig of vooringenomen lijkt. Eenzelfde soort misser begaat Dawkins bij de behandeling van de afvoerkanaal van de bijholten die volgens hem "onhandig" aan de bovenkant zit, terwijl zijn argument (zwaartekracht) er in dit systeem niet toe doet [ link ].
Een andere kritische noot is dat het boek niet in gaat op het ontstaan van complexe organen of functies, wat de kracht van evolutie des te meer had kunnen onderbouwen. Ook het ontstaan van complexe afhankelijkheden in de natuur waarbij verschillende planten en dieren onderling afhankelijk zijn (denk aan gentiaanblauwtje, klokjesgentiaan en steekmier) komt niet aan bod. Het had in dit boek zeker niet misstaan.

Hoe dan ook, al laat Dawkins zich soms te veel leiden door zijn persoonlijke anti-religieuze visie, het is in grote lijnen een prachtig boek en de moeite van het lezen meer dan waard.

Reacties op: Eerbetoon aan evolutie met anti-religieus bijsmaakje

1
Het grootste spektakel ter wereld - Richard Dawkins
Jouw boekenplank Jouw waardering
Jouw recensie   Schrijf een recensie
? Onze partners
E-book prijsvergelijker