De weg naar binnen

Dertig jaar geleden verscheen De eerste druk van De Poolse weg. Corinne Spoor noemde het boek toen in De Tijd “de eerste Nederlandse perestrojka-roman”. Nu, dertig jaar na de omwentelingen in het voormalig Oostblok, brengt Uitgeverij Aspekt een herdruk uit van deze roadtrip naar en door Polen. Het verhaal is nog altijd actueel en dat komt vooral door de thema’s en vele allusies die er te ontdekken zijn in De Poolse weg.

Huisarts Zeger Faber staat op een keerpunt in zijn leven. Zijn vrouw Evelien is bij hem weggegaan. Dochter Eefke is ook uit beeld geraakt. En Zeger beraadt zich over zijn toekomst. Moet hij stoppen als huisarts en zijn praktijk overdragen aan de jonge garde? En de tuin, wat zal hij daar toch eens aan laten doen? Zegers beslommeringen moeten even in de wacht gezet worden omdat hij op het punt staat met zijn oudere broer Alex op reis te gaan naar Polen met een Volkswagenbusje vol hulpgoederen. In Polen was aan het einde van de Koude Oorlog en vlak voor de val van het IJzeren Gordijn gebrek aan alles. Zelf herinner ik me de inzamelingsacties voor Polen aan het einde van de jaren tachtig nog goed. We deden boodschappen voor die arme Poolse mensen en zamelden kleding in die vervolgens door vrijwilligers in konvooi naar Polen werden gebracht. We kregen zelfs ooit een bedankkaart terug van een Poolse familie.
In Polen wacht Zeger ook weer een ontmoeting met Ewa, de Poolse gids en tolk die hij een jaar eerder op een congres in Polen leerde kennen.
De reis naar Polen verloopt met de nodige obstakels, zoals valt te verwachten als men wilde reizen achter het IJzeren Gordijn. Alex en Zeger vervolgen in Polen hun reis gescheiden van elkaar. Alex verdient ondertussen zijn geld maar Zegers reis is van een heel ander kaliber. Door zijn belevenissen wordt hij gedwongen om ook een reis in zijn eigen binnenste, in zijn ziel te maken. Maar of hij zich los kan maken van zijn leven zoals hij dat gewend was en zijn leven een ommezwaai kan geven, valt nog maar te bezien.

Noud Bles is in staat om in helder taalgebruik een op het eerste gezicht een duidelijk verhaal neer te zetten. Maar de oplettende lezer zal veel meer ontdekken in zijn proza. Allusies naar bijbelse en literaire teksten zijn subtiel maar zeker aanwezig. Zo is het opvallend dat alle belangrijke vrouwen in Zegers leven vernoemd zijn naar de eerste vrouw Eva. Ook een verwijzing naar Lolita van Nabokov is zeker van toepassing en zo zou ik nog wel even kunnen doorgaan.
Maar ik raad iedereen aan dit boek gewoon te gaan lezen, of je nu wel of geen zin hebt in verdieping. Of je nu wel of niet bekend bent met het Polen van voor de omwenteling (voor mensen die er tijdens de Sovjettijd zijn geweest zijn de gebeurtenissen extra herkenbaar) Of je nu wel of niet bekend bent met de zaken en teksten waar Bles naar verwijst. Het maakt niet uit, deze weg is voor iedereen begaanbaar.