Drie-en-een-half leven zo verweven dat het pijn doet 

Aya Sabi (1995) woont in Vlaanderen, studeert in Nederland en haar roots liggen in Marokko. 

Als 21-jarige schreef ze “Verkruimeld land”. Ze beschouwt dit mozaïek-verhaal als een experiment, een aanloop naar haar roman. Vijf jaar later is het dan eindelijk zover en verschijnt haar debuutroman “Half leven”. Ze vindt dat haar beste verhalen voortkomen uit slechte gedichten, gedichten die vol metaforen zitten met heel veel beelden en klanken. In “Half leven” wordt de lezer verwend met het poëtische penseel van Aya Sabi. Wil je een beeld van Marokko? 

“Mijn verhaal begint in een dorp aan de voet van de Atlas, waar de bergen dalen en deinen tot ze tweehonderd kilometer naar het westen toe zand voor de zee worden en ze zich tweehonderd kilometer zuidwaarts in kolken over de Sahara draaien.” 

Maar ook de beschrijving van gevoelens is in mooie beelden gevat. Een romantische bui: 

“En terwijl de lentezon het universum overneemt, krijg ik met de dag, de blik, steeds meer vlammen terug van mijn vuur, het bloed naar mijn ledematen warmt op, misschien stijg ik binnenkort, met een hoofd vol warme lucht, ijl naar de wolken.” 

Soms met een vleugje humor: 

“De meisjes noemen het verliefd. Ik noem het een zweetbui.” 

Maar ook rauwe gevoelens gaat Aya Sabi niet uit de weg: 

“Er wordt geen mensenhart meer in mijn schoot geplaatst, een bloedend orgaan dat uit andermans borst is losgerukt en op mijn dij bloedt, waardoor ik niet meer durf op te staan of te gaan liggen, bang om het hart te laten vallen waardoor het meer bloed verliest, bang om het te strelen omdat ik geen plakkerige vingerafdrukken op het weefsel wil achterlaten, met de drang om het weg te gooien zodat ik eindelijk van positie kan veranderen, mijn rug kan strekken, dieper kan ademhalen, de spanning op mijn trillende beenspieren kan verlagen." 

Kort, maar krachtig kan ook: 

“Er zijn vrouwen die de was buiten hangen en vrouwen die zichzelf ophangen en weer andere vrouwen die opgehangen zouden moeten worden." 

Conclusie: Aya Sabi is een taalvirtuoos. Is het toeval dat het vooral in de gedachten van de analfabeet Fatna wemelt van poëtische pareltjes? 

Misschien is de titel iets misleidend, want het gaat over drie-en-een-half leven. Eerst maken we kennis met Fatna, bij wie de invloed van haar moeder niet te onderschatten is. Alhoewel deze vrouw geen eigen deel in het boek krijgt, is haar invloed van levensbelang. Fatna’s levensverhaal wordt af en toe onderbroken door een essay, geschreven door haar kleindochter Shams. Waar de dochter van Fatna aan het woord komt, krijg je een briefroman. Iedere vrouw heeft haar eigen stijl en lettertype. Behalve de schrijfstijl is dus ook de opbouw van de roman een kunstwerkje. 

De visie van Aya Sabi op schrijven: “Schrijven is een poging om mijn plek op de wereld te veroveren. Ik ben een deel van een minderheidsgroep die zolang ze zelf niet spreekt enkel anderen over haar zal horen spreken.” 

Haar reactie op mijn vraag aan haar in de leesclub verduidelijkt dit nog: "Ik leg er de nadruk op omdat het belangrijk is dat mijn personages Marokkaanse vrouwen zijn. Dit zijn vrouwen die in de literatuur weinig plek hebben gekregen, vooral op een manier die hun complexiteit viert en hen een authentieke, oprechte stem geeft. Aan de andere kant is het ook helemaal niet belangrijk, want literatuur gaat over ons allemaal."

Het verhaal wordt niet chronologisch verteld. Stap voor stap leidt de vertelster je naar het trauma van Fatna, dat niet alleen haar leven beheerst, maar ook het leven van haar dochter en kleindochter sterk beïnvloedt. “Als je eenmaal een kind hebt verloren, lukt het je nooit meer moeder te zijn.” Deze harde uitspraak gooit Fatna in het gezicht van haar dochter als ze een miskraam heeft. Haar kleindochter Shams kan ze wel liefde geven en toch voelt ook haar kleindochter “een pijn in zich die ze onmogelijk geheeld krijgt.”  

Drie-en-een-half leven zo verweven dat het pijn doet. Een intergenerationeel trauma. 

Het eten en de tradities van Marokko komen uitgebreid aan bod, maar de thema’s voelen heel universeel aan. Liefde (of een gebrek aan), de emancipatie van de vrouw, eenzaamheid, moeder-dochterrelatie, immigratie, emancipatie en trauma’s die zeker niet enkel in Marokko voorkomen. 

9/10 voor dit prachtige debuut van een veelbelovend auteur die haar hart openstelt om te luisteren naar de verhalen van anderen. Vol empathie voelt ze de pijn en laat ze die uit haar pen vloeien. Zo raakt ze de lezer, die na de laatste bladzijde nog terugdenkt aan Fatna, haar verhaal en haar familie.