Angst, paniek en zorgen

‘De reiziger’ van Ulrich Alexander Boschwitz heeft een aantrekkelijk vormgegeven cover, maar deze geeft niet direct de sfeer van het boek weer. De foto op de cover laat een romantisch zwart-wit plaatje op een station zien, terwijl het leven voor de hoofdpersoon, Otto Silbermann, allerminst een romantische periode was.

Het verhaal vertelt een week uit het leven van de Joodse en succesvolle zakenman Otto Silbermann in november 1938. Tot het begin van het boek is hij gespaard gebleven van de aanvallen van de nazi's. Dat verandert abrupt in het eerste hoofdstuk: Silbermann ontsnapt ternauwernood aan arrestatie in Berlijn in de nacht van de pogroms. Nadat zijn zakenpartner hem heeft bedrogen en zijn appartement is geplunderd, probeert Silbermann met het overgebleven geld naar zijn zoon in Parijs te vluchten. Maar aangezien hij geen visum kan krijgen, volgt een odyssee en reist Silbermann door Duitsland. Van Berlijn tot Aken. Van Aken tot Dortmund. Terug naar Berlijn. Naar München. Altijd bang om als jood herkend en gearresteerd te worden. Na dagen van bijna geen slaap, gekenmerkt door paniek en zorgen, is het einde (eindelijk) nabij.

“Nu pas zie ik hoe dicht de dood mij op de hielen zit. Je moet altijd sneller zijn dan de dood. Als je blijft staan ben je er geweest, dan stomp je af. Je moet rennen, rennen, rennen. Eigenlijk ren ik al mijn hele leven. Waarom valt me juist nu dat zo zwaar, terwijl hete noodzakelijker is dan ooit? Meer levensgevaar zou een mens juist meer kracht moeten geven, maar in plaats daarvan raak je verlamd als de eerste reddingspogingen zijn mislukt.” (citaat)

Ulrich Alexander Boschwitz verwerkte veel autobiografisch materiaal in zijn roman ‘De reiziger’ en schreef deze roman op 24-jarige leeftijd.
Geboren in Berlijn in 1915, emigreerde hij vanwege de bedreigingen in Duitsland met zijn moeder naar Scandinavië. Daar schreef hij zijn eerste roman. Via Zweden, Noorwegen, Frankrijk, Luxemburg en België kwam hij uiteindelijk aan in Engeland waar hij In 1939 ‘De reiziger’ schreef.
In Engeland groeide vanaf 1940 de angst dat iedereen met een Duits accent een spion zou kunnen zijn. Joodse vluchtelingen werden samen met andere Duitse en Oostenrijkse mensen (ook nazi-sympathisanten) in interneringskampen geplaatst. Boschwitz werd in 1942 kort geïnterneerd in Australië. In datzelfde jaar mocht Boschwitz weer terugkeren naar Engeland. Op zijn terugreis naar Engeland, op 29 oktober 1942, werd het schip van Boschwitz in de Atlantische Oceaan getorpedeerd door een Duitse onderzeeër. Samen met 361 andere opvarenden stierf hij op 27-jarige leeftijd. Zijn laatste manuscript is hierbij helaas ook verdwenen.

“Reizen, dacht hij, steeds maar weer reizen, terwijl ik hondsmoe ben. Heen en weer en weer terug, ik ben het helemaal beu.” (citaat)

‘De reiziger’ geeft goed het gevoel van angst en opgejaagd worden weer. Het is duidelijk dat Boschwitz bekend was met deze angsten en ze daarom zo precies op papier kon zetten.
‘De reiziger’ is een getuigenis dat waarschijnlijk, hoewel puur literair, meer realiteit bevat dan de lezer zich kan voorstellen. Aanrader!

“Je kunt reizen om aan de rust te ontsnappen. Maar je kunt ook reizen om rust te vinden.” (citaat)