Oudste moderne roman in de wereldliteratuur

‘Het verhaal van Genji’ is waarschijnlijk geschreven tussen ongeveer 1000 en 1012 in het Japans. Het is een van de oudste romans die in deze taal is geschreven, en wordt als de oudste moderne roman in de wereldliteratuur aangeduid.
Naar alle waarschijnlijkheid is Murasaki Shikibu de schrijfster van het verhaal. Zij was dochter van een provincie-gouverneur en trad rond 1006 in dienst bij keizerin Shoshi, om met haar literaire creaties een bijdrage te leveren aan het hof.

“Bij een hemel als die vandaag kan ik mijn gevoelens niet voor mijzelf houden.” (citaat)

In juni 2020 is deel 1 van het door Jos Vos vertaalde ‘Het verhaal van Genji’ verschenen. Deel 2 is in juli 2020 verschenen, deel 3 in december 2020 en deel 4 in april 2021. Ik heb deze vier delen gelezen in de maand september 2020 tot en met juni 2021.
In december 2013 is een gelimiteerde oplage met genummerde exemplaren van ‘Het verhaal van Genji’ uitgegeven. Deze gelimiteerde oplage bevat twee delen in cassette, telt 2070 pagina’s en weegt 4,36 kilo. Bovendien is deze gelimiteerde oplage voorzien van vele kleurenillustraties. Heel mooi, maar je moet wel bereid zijn om daar €400 voor te betalen.

“Het vredige zeeoppervlak strekte zich zo ver uit als het oog kon zien, en Genji werd overvallen door de gedachten aan het verleden en de toekomst.” (citaat)

‘Het verhaal van Genji’ vertelt het verhaal van Hikaru Genji, de zoon van de keizer. Genji groeit op van baby tot volwassen paleisminister. Genji bespreekt met zijn vrienden waar een vrouw aan moet voldoen en fladdert in deel 1 van de ene naar de andere vrouw. In deel 2 en 3 is Genji volwassen en heeft hij inmiddels kinderen. Monogaam is hij nog altijd niet in zijn relaties. In deel 4 speelt Genji geen rol meer in het verhaal. Deel 4 speelt zich ook niet meer af aan het keizerlijk hof, maar in een rivierdorpje Uji. In dit deel gaat het over Genji’s (veronderstelde) kinderen. De liefde, dood en rouw zijn de belangrijkste thema’s van dit laatste deel.

“Indien een vrouw zich schikt naar het leven dat voor haar uitgekozen wordt door haar natuurlijke toeverlaat, of het haar nu bevalt of niet, treft haar geen schuld wanneer haar lot verslechtert. Maakt zij een persoonlijke keuze, dan is dat niet noodzakelijk verkeerd, op voorwaarde dat die keuze gelukkig blijkt, die haar tot eer strekt.” (citaat)

Het is duidelijk dat aan het keizerlijk hof veel aandacht was voor kunst. Kalligrafie, zang en dans spelen een grote rol in het verhaal. Er werd bovendien veel aandacht besteed aan kleding van mooie stoffen en hoe iemand ruikt.
Het proza is mooi, leest als een sprookje en is heel dichterlijk, bijvoorbeeld met de geruisloze waterval wordt een geheime liefde bedoeld. Of: er wordt niet gehuild, maar “zilte zeetranen gestort”.
Het gebruik van poëzie neemt een grote rol in in het boek. Ik ben niet bekend met het Japanse hofleven van ruim 1000 jaar oud, maar het is mij duidelijk geworden dat relaties en communicatie zelden direct plaatsvonden, maar bijna altijd via toespelingen of suggesties. Communicatie rond romances of verhoudingen vond veelal plaats via briefwisselingen waarbij gedichten werden geschreven. Iemands persoon en verfijning werd mede beoordeeld op basis van deze geschreven poëzie, zowel de inhoud als de penseelvoering die werd gebruikt: was het delicaat, had het zwier, was het aantrekkelijk. Ook speelde het soort papier waarop het gedicht was geschreven een grote rol.
Ter verleiding of ter bestrijding van verveling werd veel gespeeld op de koto, een Japans snaarinstrument. Ik heb inmiddels een paar muziekstukken met de koto beluisterd omdat ik erg benieuwd was naar de klanken.
Murasaki Shikibu heeft met aandacht de omgeving van het keizerrijk omschreven. Ik zag het voor mij en rook bijna de bloesems die zij beschreef.

“Wie ruimhartig is, wordt toegelachen door het geluk. Wie vastberaden is, behaalt de positie die hij verdient, maar verliest iedere gemoedsrust. Wie roekeloos te werk gaat, houdt het niet lang uit. Wie kalm en zachtaardig is, wordt gewoonlijk gezegend met een lang leven.” (citaat)

Het verhaal vraagt wel wat aandacht van de lezer vanwege het grote aantal personages. Een deel van de personages is opgenomen in een lijst, maar er blijven nog veel namen over. Bovendien zijn de onderlinge verhoudingen van de verschillende personen niet altijd direct duidelijk, maar alles is wel flink met elkaar verweven (zeker door alle bijvrouwen). Ik had graag een stamboom willen hebben van de mensen aan het hof van de keizer.
Sommige personages krijgen geen eigen naam in het verhaal, maar meer een omschrijving. De “Dame van de ochtendmaan” is bijvoorbeeld de zesde dochter van de minister van Rechts.
Het boek bevat enkele bladzijdes met voetnoten die zeer ondersteunend zijn voor het verhaal omdat er achtergrondinformatie wordt gegeven.
Door het grote aantal personages had ik de boeken liever achter elkaar willen lezen zodat ik meer in het verhaal bleef. Het kostte nu al enige moeite om de personages (die soms halverwege het verhaal een andere naam kregen) te onderscheiden en als er dan enkele maanden tussen de verschillende boeken zit is dat extra lastig.
“Het verhaal van Genji” is een aan te raden boek voor diegene die houdt van oude literatuur en geïnteresseerd is in het Japanse hof van 10 eeuwen geleden. Mijn beeld is nu in ieder geval veel completer, al is dit slechts een verhaal. Dit boek is bovendien heel geschikt om over een poosje nogmaals te lezen. Ik weet zeker dat ik dan nóg meer zal genieten en meer verbanden sneller zal begrijpen.

“Hoe zwaar een ziekte ook is, bij het geringste teken van beterschap koestert een mens al hoop.” (citaat)