Indrukwekkend!

Tot mijn spijt moet ik bekennen dat ik tot en paar weken geleden nog niet had gehoord van de schrijver G.L. (Gerhard) Durlacher. Van zijn dochter, Jessica, had ik al wel enkele boeken gelezen en nu gelukkig ook van Gerhard Durlacher. Ik ben blij dat ik direct de kans heb gekregen om zijn verzameld werk te kunnen lezen.

‘Verzameld werk’ bevat alle bij leven gepubliceerde boeken van Durlacher. Het boek is een persoonlijk verhaal vol emoties, herinneringen, teleurstelling, maar ook veerkracht. Durlacher schrijft zo ontzettend beeldend dat pijn enigszins invoelbaar lijkt. Lijkt, want ik kan nooit voelen wat Durlacher heeft gevoeld. Ik kan alleen proberen mij er een voorstelling van te maken, maar die zal het niet halen bij de werkelijkheid.

“Bij onze thuiskomst bleken wij woordarme reizigers. De taal voor onze belevenissen ontbrak. De afgesleten woorden die er waren, bleven achter onze tanden, want vrijwel niemand was er om ze in ontvangst te nemen en vrijwel niemand wilde luisteren, laat staan begrijpen.” (citaat)

Het hoofdstuk ‘Bevrijdingen’ uit het boek ‘Strepen aan de hemel’ vond ik erg ontroerend vanwege de kwetsbaarheid en de eenzaamheid van een overlevende van het kamp. Eerst moeten herstellen van ziekte, daarna via Praag en Parijs terug naar Apeldoorn, vanwaar in de oorlog de reis naar Westerbork en daarna andere kampen begon. Als Nederlanders hebben we de mensen die terugkeerden duidelijk niet liefdevol genoeg opgevangen. Hun
ontreddering was zo groot, Nederland had meer kunnen en moeten doen.
In het hoofdstuk ‘Na 1945’ uit het boek ‘Quarantaine’ vertelt Durlacher over zijn begintijd in Nederland. Ook dit is zo knap en levendig geschreven.

“Om mijn eigen ouders heb ik ook nooit echt kunnen rouwen. Het is niet dat ik hen vergeten ben of niet aan hen denk, maar er zijn zoveel duizenden doden om ons heen geweest dat de dood een andere gedaante heeft gekregen. We zijn aan hem gewend geraakt.” (citaat)

Het boek ‘Niet verstaan’ is een boek wat voor een groot deel gaat over Durlachers studentenleven en waarin hij een hechte vriendschap sluit met Sonja. Het boek bevat ook een hoofdstuk over het leren van de Nederlandse taal toen hij als achtjarige Joodse vluchteling in Rotterdam kwam wonen. Dit boek bevat dus een deel van zijn kinderjaren en zijn studentenjaren. Ik kon opnieuw niet stoppen met lezen.

“Mijn gewroet in het verleden billijkt zij uit piëteit, maar vandaag en morgen hebben altijd voorrang.” (citaat)

Het laatste boek in ‘Verzameld werk’ heeft de titel ‘Nagelaten fragmenten’. Anneke Durlacher-Sasburg, Gerhards vrouw, schrijft in het nawoord bij ‘Nagelaten fragmenten’ dat dit boek de werktitel ‘Van Tivoli tot Danang’ had. Durlacher was nog niet klaar met zijn boek, maar overleed plotseling op 2 juli 1996. Ik ben blij dat dit, weliswaar onvoltooide boek, toch een plek heeft gekregen in ‘Verzameld werk’.

Ik heb slechts enkele boeken uit ‘Verzameld werk’ in deze recensie genoemd. Er is nog veel meer, waaronder een reis naar Israël, Amerika en Canada.
‘Verzameld werk’ had ik, ondanks de bijna 600 pagina’s, in korte tijd uit. Ik wilde niet stoppen. Ik wilde lezen hoe het G.L. Durlacher is vergaan vlak voor de oorlog, in de kampen en vooral ook bij zijn terugkeer in Nederland. Ik heb de nodige boeken over de oorlog en de periode eraan voorafgaand gelezen, maar ik kan mij niet herinneren dat ik eerder een boek had gelezen van een overlevende van de kampen, die beschrijft hoe hij getracht heeft zijn leven vorm te geven na de oorlog, terug in Nederland. Dit boek verdient een groter publiek dan het nu heeft en is absolute aanrader!

“Alleen al sedert het begin van deze eeuw heeft onverschilligheid van medemensen het mogelijk gemaakt dat ontelbaar velen aan volkerenmoord ten offer zijn gevallen: een miljoen Armeniërs, twintig miljoen Russen onder Staling, zes miljoen Joden onder Hitler, tien miljoenen Chinezen onder Mao en zijn echtgenote, een miljoen Ibo, die miljoen Bangladeshi’s, twee miljoen Cambodjanen, tweehonderdduizend zigeuners enzovoort, enzovoort.” (citaat)