"Een lastig geval"

Kuypers schrijft in het nawoord nadrukkelijk dat het in De atlas van overal niet om een biografie of geschiedschrijving gaat. Toch zijn er verdacht veel overeenkomsten tussen de ik-figuur en het leven van de auteur zelf. En het draait niet alleen om de auteur, maar juist ook om zijn vader. De relatie tussen vader en zoon is op z'n zachtst gezegd gecompliceerd. Vader, van Turkse afkomst, is na een aantal omzwervingen en ervaringen in Nederland terecht gekomen. Zoon Kuypers weet heel weinig over het verleden van zijn vader. Hij kent zijn vader eigenlijk alleen maar als een moeilijke, dwarse, onaangepaste man (in mijn woorden), met losse handjes en een niet te volgen wisselend temperament. Zijn moeder gaat daar op haar eigen manier mee om en ook zus Suzan maakt haar eigen keuzes. Zodra het kan, verlaat Deniz zijn ouderlijk huis en vertrekt naar Amerika om daar een eigen leven op te bouwen. Maar omdat bloed nu eenmaal kruipt waar het niet gaan kan, knaagt zijn jeugd en achtergrond steeds oorverdovender aan zijn bewustzijn en zelfbeeld. Hij merkt dat er in hem zelf een enorme rusteloosheid zit, een eindeloze rusteloosheid. Hij komt er niet onder uit: hij moet meer over zijn vader te weten komen. Hij besluit een boek over zijn vader te schrijven. Vader zelf is overigens al jaren bezig geweest om zelf over zijn leven te schrijven. In diverse multomappen komt dit zeer moeizaam en stapje voor stapje tot stand. Het proces wordt in de familie dan ook “een lastig geval” genoemd en het wordt ook nooit door vader afgerond en al helemaal niet met zijn vrouw en kinderen gedeeld. Het is verrassend en verbijsterend om vervolgens te zien hoe veel overeenkomsten er tussen vader en zoon Kuypers blijken te zijn. Voor de vader met de wortels diep in de Turkse geschiedenis, voor de zoon in de hedendaagse wereldse maatschappij. Dus ieder op zijn eigen manier, maar met dezelfde vragen, dezelfde emoties, hetzelfde verdriet en eenzaamheid. En met de terugkerende vraag: had het ook anders gekund? Had je andere keuzes kunnen maken of zelfs de vraag of je op bepaalde keuzes had kunnen terugkomen. Ik vind het een ontroerend boek. Door de manier waarop Kuypers over zijn vader schrijft, voelde ik een vorm van medelijden met de vader. Hij heeft geen makkelijk leven gehad. Dat mag geen excuus zijn voor hoe hij zich vervolgens heeft opgesteld, jegens zijn gezin, jegens de Nederlandse samenleving en jegens zichzelf, maar het maakt het wel beter te begrijpen. Het is te hopen dat dit begrip voor de schrijver ook een zekere rust en stabiliteit oplevert. Een uitgebreidere leeservaring over dit boek is te vinden op mijn boekenblog:link.