Beklemmend en angstaanjagend actueel

In Europa is na De Grote Omslag al tien jaar een autoritair bewind aan de macht: De Beweging. De Nieuwe Orde streeft naar een Verenigd Europa 3.0. Met veel machtsvertoon en geweld zorgt het Hoge Commissariaat voor rust, orde en discipline, en het handhaven van de wet. Internet wordt gezuiverd of op zwart gezet. Abortus en euthanasie zijn aan banden gelegd. In het onderwijs is een nieuwe geschiedenismethode ingevoerd. Onwillige docenten worden ontslagen. Mensen van buitenlandse afkomst worden opgepakt en het land uitgezet. LHBTQ-ers worden getreiterd en in elkaar gelagen. De bevolking houdt zich gedeisd en gaat zoveel mogelijk haar eigen gang. De verhalen over kampen en deporaties worden niet geloofd of genegeerd.

In dit politieke klimaat raakt Sophie Legrand, een journaliste van middelbare leeftijd en gescheiden van haar inmiddels overleden man, op een zijspoor. Haar kritische stukken zijn van internet verwijderd. Zij trekt zich ontmoedigd terug in een dorpje om haar hoofd leeg te maken, tot rust te komen, en na te denken. Haar dochters Daphne en Chloë blijven teleurgesteld in de stad achter.

Op het platteland raakt Sophie na een lezing in gesprek met criticaster Frank Lombard, en diens vriendin Jacqueline. Later leert zij ook zijn excentrieke Maman kennen, Franks’ zus Nina, haar buren Bob en Ellen, een gepensioneerde geschiedenisleraar, en Stefan, de plaatselijke huisarts.

Langzaam komt er meer verzet tegen De Beweging. Sophie wordt in het verzet meegezogen en komt voor een enorm dilemma te staan. Haar halfbroer Alain Legrand is adjunct Commissaris in de Beweging, wat Sophie verafschuwt, maar zij houdt nog steeds van haar zes jaar jongere broertje. Het verzetsgroepje vraagt Sophie om mee te helpen aan de moord op Alain, of op zijn minst via hem informatie over De Beweging in te winnen. Wat gaat zij doen? Hoe loopt dit af?

Ik had aanvankelijk niet veel zin om dit boek te lezen. Het doet me te sterk denken aan 1984 van George Orwell, en Brave New World van Aldous Huxley, uit de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw. Bovendien kunnen we dagelijks in de krant over vergelijkbare regimes lezen. Nogal deprimerend. Maar het boek stond op de lijst van onze de boekenclub, dus dan moet je wel.

Nelleke Noordervliet weet de druk van een dictatoriaal bewind goed te treffen. Alle kenmerken van totalitaire regimes, die we dagelijks op televisie zien, komen terug in haar boek. Zogenaamd staat De Nieuwe Orde ten dienste van het geluk en de veiligheid en gezondheid van de bevolking. In werkelijkheid gaat het om macht en dwang. Tegenstanders worden buitenspel gezet.

De tekst wordt verrijkt met mooie uitspraken zoals “De wind likte me als een blije hond. In de verte blafte een echte.” Sommige uitspraken zijn meer filosofisch van aard, bijvoorbeeld “De waarheid is een optelsom van tegenstrijdigheden.” Andere zinnen zijn vrij gekunsteld. Tijdens een gesprek van Alain met Sophie zegt Alain: “Een blik is een pakket waarnemingen dat als DNA ligt opgevouwen”. Zijpaden zoals de ervaringen van Alain Legrand in de USA, Mexico en Ierland, en de onwil van Ellen om naar het ziekenhuis te gaan, houden het verhaal onnodig op.

In deel 4 van het boek lezen we hoe het verzet tegen De Beweging afloopt. Al gauw worden ontstaan ruzies over of en hoeveel geweld gerechtvaardigd is om het bewind omver te werpen. Plannen voor na de Grote Omslag zijn nauwelijks uitgewerkt. Het lijkt soms alsof je de krant leest...