De verleidelijke fluit van de rattenvanger

Kroatië, 1939-1993. Georg Kempf streed tijdens Wereldoorlog 2 voor verschillende partijen, maar gedetailleerd vertelde hij er nooit over. Als grote zeldzaamheid liet hij zich iets ontvallen. Zijn leven lijkt een mozaïek uit de oudheid, verzonken in vertroebeld water. Kon hij kiezen? Of hing zijn lot af van wie hem op sleeptouw nam? Veel resoluter was Vera, die een leven leidde volgens eigen beslissingen en keuzes, er vast van overtuigd dat ze iedereen de juiste weg kon wijzen...

Georg Kempf (*Nustar, 1919) – Duka voor zijn naasten - en zijn ouders werden sinds de jaren 1930 “volksduitsers” genoemd, zoals alle etnische Duitsers die buiten het Rijk woonden. Ze waren verre nazaten van Zwaben (D) die zich omstreeks 1770 in Slavonië (1) hadden gevestigd. In ruil voor een bestaan als lijfeigene in Zuid-Duitsland, werd hen een gouden toekomst beloofd in dit gebied dat keizerin Maria Theresia opnieuw bevolkte nadat de Turken er waren verdreven. In april 1941 viel de Wehrmacht het land binnen en werd Kroatië een onafhankelijke staat en trouwe bondgenoot van de Duitsers. Aan de meeste huizen wapperden hakenkruisvlaggen. Georg wou dichter worden en liet het aan zich voorbijgaan, maar zijn afkomst maakte voor hem de keuze...
Vera (*Slavonski Brod, 1925) had communistische sympathieën en hoorde aan de overkant van de Sava, waar Bosnië lag, Tito’s kanongebulder klinken als een klok. Als actief lid van de partizanenbeweging, was ze op een jeugdige en oprechte manier de revolutie toegedaan...
Twee levens in het door oorlog en revolutie verscheurde Kroatië dat toen nog Joegoslavië was.

Alles bij elkaar overspant “De reparatie van de wereld” een periode van meer dan 200 jaar. Maar eigenlijk, constateert de auteur, is er een patroon merkbaar dat zichzelf steeds herhaalt. Mensen worden verleid door een “rattenvanger” en die past zijn fluitspel aan de geest van de tijd aan. Met deze gedachte gaat Slobodan Snajder aan de slag en legt niet alleen parallellen in de geschiedenis (nazisme, communisme, Tito’s retoriek,…), hij past dit idee eveneens toe op zijn eigen familieverhaal. Georg, die model staat voor zijn vader en een speelbal was van diverse revoluties, krijgt hierin de hoofdrol. Diens vrouw Vera kiest een standvastigere koers, maar is zij daarmee minder beetgenomen door de verleidelijke melodie? Zelfs binnen hun relatie zijn parallellen te trekken die gelijklopen met de geschiedenis van Joegoslavië. Bijzonder is dat de auteur zichzelf als ongeborene vanaf de zijlijn commentaar laat geven. Een originele invalshoek! Nog een bijkomend vertelperspectief creëert Snajder door de veelvuldige reflecties van Georg. Zijn dromerigheid, mijmeringen en innerlijke spraak laten toe om het gebeuren van een afstand te beschouwen.
De opbouw van het verhaal is al even opvallend. De jaren rondom de Tweede Wereldoorlog vormen de kern van de roman, maar zowel de periode voordien (teruggaand tot 1770) als nadien (tot 1993) worden hiermee in verband gebracht. Zo komen de stukjes van het vertroebelde mozaïek één na één boven water.
Tel hierbij de omvangrijke historische informatie en laat je verleiden door het resultaat: een complex, veelgelaagd en veelzijdig boek dat rijk is aan inzichten en zich vlot laat lezen.

(1) Slavonië is een landstreek in het noordoosten van het huidige Kroatië (ex-Joegoslavië), tussen de Donau in het noorden en de Sava in het zuiden. Niet te verwarren met Slovenië, een landstreek in het noordwesten van ex-Joegoslavië.

Toegevoegd aan mijn lijst "Balkan": literatuur van Balkanauteurs of van niet-Balkanschrijvers waarin de Balkanregio (Albanië, Bosnië&Herzegovina, Kosovo, Kroatië, Montenegro, Noord-Macedonië, Servië en Slovenië) een belangrijke rol speelt.