Het dozijn dat Europa vorm gaf

Europa, 20ste eeuw. Het zou absurd zijn ingrijpende historische gebeurtenissen te herleiden tot acties van 1 persoon. Even dwaas om dit totaal te ontkennen. Ian Kershaw werd aangegrepen door deze gedachte en bekijkt de prestaties van 12 grote 20ste-eeuwse Europese heersers. Hij gaat na in hoeverre hun persoonlijkheid bepalend is geweest. Welke leiders duwden het continent in een andere richting? Ten goede of ten kwade? Wat waren hun buitengewone daden?
Hoewel de 12 belichte personen duidelijk uit de verf komen, zijn het geen mini-biografieën. Het is hun actieve politieke carrière die bijna alle aandacht krijgt. Hoe beklommen ze de gladde paal van de macht? Welke erfenis lieten ze na? Maar de centrale vraag is steeds: heeft deze persoon de geschiedenis gemaakt of was dat voornamelijk het gevolg van bredere, onpersoonlijke krachten?

Vladimir Lenin, Benito Mussolini, Adolf Hitler, Josef Stalin, Winston Churchill, Charles de Gaulle, Konrad Adenauer, Francisco Franco, Josip Tito, Margaret Thatcher, Michail Gorbatsjov en Helmut Kohl worden om unieke – soms rampzalige - redenen herinnerd. Eén als verdediger van het moederland, een ander als bevrijder van Frankrijk. Maar of het nu “de kanselier van de eenheid”, “de schildwacht van het westen” of “de peetmoeder van de Brexit” betreft, Kershaw ziet enkele persoonlijkheidskenmerken bij ieder van hen terugkomen. Grote gemene delers, die zich zowel bij dictators als bij democraten aftekenen.

Van sommige van dat dozijn zijn bibliotheken volgeschreven. Van andere is in het Nederlandse taalgebied niet veel voorhanden. Niet alleen dat maakt dit boek buitengewoon interessant. Kershaws aanpak doet de rest. Hij analyseert grondig, rafelt het tapijt helemaal uit, bekijkt elk vezeltje en pikt dan de eindjes één voor één op om zijn synthese gestalte te geven. Zo krijgt de lezer een sterk onderbouwd beeld van de meest cruciale prestaties van de 12 protagonisten, afgetoetst aan de vraag in hoeverre hun persoonlijkheid hierop van invloed was. Hij doet dat erg genuanceerd, zodat zwart-wit-benaderingen ver overstegen worden. Het boek is boeiend geschreven, maar de inhoudelijke deskundigheid steekt er nog bovenuit. De inzichten zijn zo rijk, dat wat mij betreft 5* de enig mogelijke waardering is.