Mentaliteitskloof

San Severo (Puglia, Zuid-Italië). De familie van Frida’s man Artenio De Matteis woont in een groot huis in de stad. Voor Frida is elk bezoek een ontdekkingsreis, vanaf het eerste in 1956 tot na de dood van de vader van Artenio vele jaren later. Een hindernissenparcours vol onverwachte valkuilen, inzichten in menselijke relaties, overtuigingskracht en tedere zielsverwantschap.

Als de 12-jarige Salvatore De Matteis in 1905 zijn vader verliest, kan hij de rest van zijn schoolloopbaan wel vergeten. Net dàt vond zijn vader wel belangrijk, maar nu die er niet meer is, moet Salvatore de overledene opvolgen als wijnboer. Toch blijft bij de jongen een merkwaardige interesse voor lezen en schrijven bestaan. Hij bezoekt de plaatselijke bibliotheek en maakt kennis met werken van grote socialistische denkers, waarmee hij het gedachtengoed van wijlen zijn vader levend houdt. In een aantekenboekje dat hij altijd op zak heeft, noteert hij wat hem opvalt.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog is hij soldaat in het noorden van Italië. Hij trouwt met Nina en in 1930 wordt zijn zoon Artenio geboren.
Artenio en de Nederlandse Frida Vogels ontmoeten elkaar eind 1954 tijdens hun studentenjaren in Milaan. Al vlug volgt de verloving, maar het duurt tot de zomer van 1956 eer Frida een bezoek “mag” brengen aan San Severo. Het voelt voor Frida als een botsing tussen 2 mentaliteiten…

Wie het oeuvre van Frida Vogels (geb. 1930) bekijkt, merkt haar op als verwoed dagboekschrijfster. Toch is het verhaal uit dit boekje onverteld gebleven. Deze verzorgde publicatie brengt daar verandering in. Dunne boekjes hebben soms iets aparts. Ze slagen er vaak in om binnen dat kleine bestek iets zo kernachtig en gebald uit te drukken dat je er als lezer versteld van staat. Welnu, ditmaal viel dat tegen. Het boekje draait niet zozeer om concrete aspecten uit het leven van de vader van Artenio die dan symbool zouden kunnen staan voor een hele streek of generatie. Hooguit wat sprokkels en fragmenten van die aard... Het draait om de relatie en ik moet zeggen dat die wel heel bijzonder is. De auteur heeft het uitdrukkelijk over de botsing tussen 2 mentaliteiten. Bij een oppervlakkige lezing zou je denken, de Nederlandse en de Italiaanse. Maar nee, er is nog een dieper liggende laag. De kloof tussen de mentaliteit van de moeder en de vader van Artenio, die zich manifesteert in dat huis in San Severo, waar een rits broers, zussen, schoonbroers en schoonzussen van moederszijde inwonen. Die gedragen zich als een familieclan en Salvatore, ongetwijfeld de meest ontwikkelde van de gemeenschap, beschouwen ze als een eeuwige boerenpummel. Een microcosmos, maar te fragmentarisch. Tijds- en ruimtelijk kader bleven te weinig uitgewerkt.