Ondernemende burgers tegen star adeldom

Rakvere (Estland, toenmalig keizerrijk Rusland), 1764-1775. Voor sommigen een stad, voor anderen een rattennest. Drie straten, enkele tientallen houten huizen, een paar stenen gebouwen, een kerk en een pastorie. De bevolking neemt het op tegen barones Von Tiessenhausen. Zij woont op het landgoed vlakbij, beschouwt de stad als haar bezit en legt de bewoners herendiensten, inbeslagnames en lijfstraffen op...

In de strijd om hun rechten tegenover de Von Tiesenhausens, een familie van Duits-Baltische landadel, raakt de stedelijke bevolking verstrikt in een juridisch kluwen. Tijdens de uitvoering van een vonnis op het marktplein is Berend Falck een aandachtige toeschouwer. Deze jonge huisleraar op het landgoed van de barones bekijkt niet alleen het gebeuren, maar laat ook zijn oog vallen op Maade, de schoenmakersdochter. Kan hij misschien helpen om de bevolking te bevrijden van het adellijke juk?

Het boek van Jaan Kross roept op een overtuigende manier de sfeer op van de maatschappij in prerevolutionair Europa, waar dynamische, ondernemende gemeenschappen niet langer genoegen namen met de manier waarop ze werden uitgebuit door de starre adellijke klasse. In Rakvere, in een verre, noordwestelijke uithoek van het toenmalige Russische keizerrijk, in de “veroverde Baltische provincies”, maakten leden van de Duits-Baltische adel de dienst uit. Ze spraken een eigenaardig soort plat-Duits (door de auteur geciteerd in het verhaal) maar hun bestuurlijke lange armen strekten zich uit tot Sint-Petersburg, de toenmalige hoofdstad. De plaatselijke bevolking, de horigen, waren van Duitse, Estse of gemengde oorsprong.
De auteur neemt de lezer mee in zijn traag evoluerende vertelling met interessante inhoudelijke ontwikkelingen, stevig uitgewerkte intriges, kasteel- en stadsleven, bijkomende verhaallijnen en een flinke portie romantiek en liefde! Het taalgebruik lijkt op het eerste gezicht weinig gesmeerd, maar past volledig bij dit eerder langzaam lopend relaas. Een bijzondere plaats neemt het Estse landschap in, met zijn vlaktes, bossen, landgoederen, grillige winters en noordelijke kustlijn.
Veel aandacht besteedt Kross aan de historische achtergronden waartegen het gebeuren zich afspeelt; hij brengt zelfs Brederode ten tonele, een Nederlandse edelman uit de Gouden Eeuw, die ooit heer van Rakvere is geweest. Maar ook keizerin Elisabeth van Rusland, Catharina de Grote en de Estse natuurkundige Georg Wilhelm Richmann krijgen een rol.
Als liefhebber van geschiedenis en van de Baltische landen was dit voor mij een heerlijke leesbeleving!