Van op de eerste rij

Midden- en Oost-Europa 1973-1995. Als Hans Glaubitz in 1973 als student naar Polen reist, doorheen de DDR, lijkt het alsof hij een “andere wereld” doorkruist. Van lange wachttijden en scherpe controles aan de grens, onvrije pers en moeilijke communicatie tot verlammende overheidsinmenging in zowat alle aspecten van het dagelijks leven... Om professionele redenen wordt hij gedurende de decennia die volgen geconfronteerd met zowat elk land uit het “Oostblok”. Aan de hand van deze verblijven krijgt het boek gestalte. Grote aandacht krijgen de jaren rondom 1989, toen het IJzeren Gordijn eerst scheuren vertoonde en uiteindelijk viel. Tussendoor heeft Glaubitz het uitgebreid over zijn verblijf in Cuba. Een fors deel van het boek is gewijd aan het einde van Joegoslavië en de oorlog daar van 1992 tot 1995: van korte, gewapende schermutselingen in Slovenië langsheen langdurige wrede oorlogen tussen Kroaten, Serviërs en Bosniërs tot het uiteindelijke wapenstilstandsakkoord (Verdrag van Dayton eind 1995).
De auteur zat vaak op de eerste rij bij deze gebeurtenissen. Zijn nauwe betrokkenheid, scherp observatievermogen en vlotte pen leveren een vlot leesbaar werk op. Vaak beschrijft hij de gebeurtenissen vanuit persoonlijke ontmoetingen met mensen die onbekend zijn maar toch representatief om het gebeuren te kaderen. Meermaals zet hij zichzelf centraal met persoonlijke documenten die slechts ten dele representatief zijn. Ook de hoofdstukken over Cuba passen mijn inziens niet helemaal in dit boek of krijgen in elk geval naar verhouding te veel toebedeeld. Daarnaast toont de auteur zich als historicus en dat creëert een interessante meerwaarde. Zo gaat hij op een bepaald punt terug tot de tijd van de Karolingers (9de eeuw) om de ontwikkeling van Saksen te schetsen, graaft hij diep in het Poolse verleden en kent hij de historisch gegroeide gevoeligheden die daar tot op de dag van vandaag spelen. Terwijl in West-Europa in 1945 de ellende grotendeels voorbij was, duurde ze in Midden-Europa nog jaren voort. Op erg verhelderende wijze beschrijft hij het Joegoslavisch conflict. Hij kent de historische grondslagen, schuift moeiteloos op naar de 20ste eeuw en ontrafelt het kluwen waar andere auteurs struikelen.
Flink wat humor, veel aandacht voor de - vaak afwijkende - transportmiddelen achter het IJzeren Gordijn en heel wat persoonlijke “lotgevallen” komen aan bod. Ik miste kaarten (niet iedereen heeft al veel over deze regio gelezen en weet de plaatsen liggen), een lijst met afkortingen (Glaubitz gebruikt er heel wat en geeft bij de eerste vermelding alles volledig weer, daarna alleen nog de afkorting; voor niet-ingewijden niet evident en gezien er geen lijst voorhanden is, veel terugbladeren) en Nederlandstalig vermelde titels van boeken die in het Nederlands vertaald zijn (niet vermeld dat Iron Curtain van Anne Applebaum vertaald is als IJzeren Gordijn, of Savage Continent van Keith Lowe als Het woeste continent).
Interessant vlot leesbaar werk. Uitweidingen (persoonlijke en Cuba) die nogal veraf staan van wat de titel van dit boek belooft. Knap en duidelijk over het Joegoslavisch conflict.