Harry Kalmers erfenis, ‘his final call’

Harry Kalmer werd op 21 november 1956 in Kaapstad geboren, verhuisde als kleuter naar Johannesburg en groeide verder op in Florida, ten noordwesten van Johannesburg. Al tijdens zijn middelbare schooltijd begon hij met het schrijven van toneelstukken.Hij studeerde in 1979 af aan de universiteit van Pretoria in toneel en Afrikaans-Nederlands. Na de verplichte militaire dienst ging hij aan de slag als vertaler bij de Zuid-Afrikaanse spoorwegen, om vervolgens de reclamewereld en de journalistiek in te stappen. Ondertussen schreef hij korte verhalen, toneelstukken en romans. Vooral zijn toneelstukken werden door een select publiek hogelijk gewaardeerd en wonnen ook diverse prijzen. Dit boek schreef hij terwijl hij aan terminale kanker leed; hij overleed op 26 juli 2019. Het was zijn ‘final call’.

‘Ik ben hier nu anderhalf jaar.’
Zo begint het boek en daarmee komen gelijk de vragen ‘wie is ik?’ en ‘waar is hier?’
Hier blijkt een totaal veranderd Zuid-Afrika te zijn; de democratie is vervangen door een econocratie waar buiten de politie en de ziekenhuizen ook de politiek is geprivatiseerd. De ik, Adam Burger, is een oudere man, hoewel dat relatief is volgens hem, want een man van zijn leeftijd wordt niet meer als oud gezien. De tijd is een tijd in de nabije toekomst. Op het noordelijk halfrond is zich een klimaatramp aan het voltrekken en, rijke, vluchtelingen zoeken hun heil in Afrika. Wat natuurlijk een omgekeerde vluchtelingenstroom is dan die van nu en daarmee eigenlijk een boodschap inhoudt: waarom vinden we het normaal dat wij naar Zuid-Afrika zouden vluchten en hebben we er andersom vaak moeite mee.

In het eerste deel, ‘Fladderen’, schrijft Adam Burger aan zijn vrouw en probeert vast te leggen wat er gebeurd is, of liever, wat hij denkt dat er gebeurd is.
Deze verhaallijn wordt afgewisseld met het leven van Adam in het heden en dat begint als hij in een badplaats aankomt en een vakantiehuisje betrekt. Al snel maakt hij kennis met Lili en haar man Vikram, die de eigenaren zijn van de supermarkt waar hij zijn boodschappen doet. Ze komen er achter dat hij arts is geweest en vragen hem om een gewonde verzetsstrijder te helpen.
Deze hulpactie wordt in het tweede deel ‘Vliegen’ beschreven en is best spannend. Vooral door de schrijfstijl met korte zinnen en trefwoorden ga je steeds meer op het puntje van je stoel zitten.
Het derde deel ‘Landen’ heeft weer de structuur van het eerste deel. We komen er min of meer achter wat er is gebeurd met Adam en zijn vrouw Sybille en hoe alles er toe leidde dat hij in het kustplaatsje terecht kwam en vooral wat er daarna gebeurde.
Naast de spannende verwikkelingen van Adam, speelt ook de veranderde wereld een rol en geeft de auteur de boodschap af dat onvrede een voedingsbodem kan zijn voor mensen die de macht willen grijpen. Dat gebeurt dan niet met een staatsgreep, maar heel democratisch met verkiezingen: een revolutie op fluwelen pantoffels. De winnende partij belooft banen, woningen, economische voorspoed en een einde aan het geweld, helaas blijkt dat vaak alleen te bereiken door het op slinkse manier inperken van vrijheden: niet alle boeken en films mogen zomaar meer gelezen en bekeken worden, een afwijkende mening wordt ook niet op prijs gesteld en omdat een mens overal aan kan wennen, sluipt het land zo een dictatuur in.
“Klachten kwamen er alleen van een paar naïeve progressievelingen en halsstarrige democraten. Protesteren was onmogelijk. De nieuwe regeringsvorm hield voor iedereen voordelen in. Mensen raken overal aan gewend, vooral als ze niet persoonlijk worden getroffen.”
Die zachte aanpak hanteert de auteur eveneens, geen harde taal of openlijke waarschuwingen, maar stof tot nadenken. Hij laat een mooie erfenis na met zijn ‘final call’.