Wees gewaarschuwd

Adriaan van Dis(1946) debuteerde in 1983 met ‘Nathan Sid’ waarmee hij de Gouden Ezelsoor won in 1985 als best verkopende Nederlandse debuutroman. Daarna volgden nog meer boeken en prijzen waaronder in 2015 de Libris Literatuurprijs voor ‘Ik kom terug’ en de Constantijn Huygensprijs voor zijn hele oeuvre.
‘KliFi’ is een van de twee boeken die begin 2021 verscheen en laat zien dat de auteur nog volop in het hier en nu leeft, weet wat er speelt en zich zorgen maakt over de toekomst. Zoals hij in de verantwoording van zijn boek al schrijft: “Omdat de opwarming van de aarde nog veel meer mensen zal ontwortelen - ook degenen die de alarmerende voorspellingen afdoen als fictie - zal er een groot beroep worden gedaan op ons incasseringsvermogen.” In ‘KliFi’ geeft hij ons alvast een voorproefje.

Het boek is speels, maar doordacht, vormgegeven met verschillende lettertypen, af en toe een andere kleur tekst en een gekleurde bladzijde tussen elk hoofdstuk. Een welkome afwisseling van de doorgaans saai uitziende boeken en het zal zeker jongeren aanspreken en uitnodigen om het boek ter hand te nemen. De korte stukjes zorgen ervoor dat je snel doorleest, net als het grote lettertype en het toegankelijke taalgebruik.

Verwacht geen heel zwaar en dramatisch geschetst beeld, want het is te beschouwen als een bitter-vrolijke parabel die tot nadenken stemt, volgens de schrijver in een interview in NRC, en dat is een goede typering. Hoewel klimaatverandering en de ontkenning daarvan een rol spelen in het boek, wordt het nergens belerend of al te somber, waardoor het een grote groep lezers zal aanspreken. Aan de oppervlakte is het een makkelijk te lezen boek, maar daaronder schuilt voor de onderzoekende lezer nog voldoende te ontdekken en levert het genoeg stof tot nadenken. Waarvan niet in de laatste plaats de vraag is hoe Nederland zo snel verworden is tot een bijna totalitaire staat.

De hoofdpersoon in het boek is Jákob Himmelbahn, een gepensioneerde bibliothecaris van Hongaarse komaf. We maken kennis met hem als hij met Poema, de innerlijke censuurstem in zijn hoofd, een boek aan het schrijven is. Nederland is vlak daarvoor getroffen door de eerste orkaan die enorme verwoestingen aanrichtte en een hoge waterstand tot gevolg had. Het nieuws staatshoofd bagatelliseert de gevolgen, maar Jákob weet wel beter, zo is er van de boerderij van buurman Kees, met wie hij de storm uitzat, weinig meer over en de rivier is ver buiten zijn oevers getreden. Het huis van Jákob ligt hoog op een terp en wordt al snel het toneel waarop hulpdiensten en slachtoffers samenkomen.
Jákob houdt de registratie bij van vluchtelingen, vermisten en doden, maar komt daarbij ook voor morele keuzes te staan. ‘Niet ordenen, maar inleven.’ Zo passeert een hele reeks personen langs zijn tafel en krijgen wij een beeld van de inwoners van De Kuil. “De wereld behoorde te weten wat er op zijn terp gebeurde. De Kuil moest een boek worden. En hij, Jákob Hemmelbahn, zou het schrijven. Kwetsbaren portretteren, ze zelf aan het woord laten, hij was er vol van... maar het eerste stuk ging over hemzelf.”
Maar op allerlei manieren komen de personen in het boek er achter dat het niet meevalt om je stem en je mening te laten horen als die afwijkt van de huidige, geldende mening, namelijk die van het staatshoofd en dat feiten als snel verdraaid worden en geweld niet geschuwd wordt. Een waarschuwing van de auteur, want de presidenten trappelen al in de coulissen.