Minnaar in de schaduw

‘Alles voor de reis’ is de auto-fictieve roman van Adriaan van Dis waarin hij zijn jarenlange relatie met regisseur Ellen Jens, die hij Eefje noemt, beschrijft. Die relatie is niet zo gewoon als hij op het eerste gezicht lijkt, want zij is al die tijd getrouwd met de Ander, zoals haar echtgenoot consequent wordt genoemd.
Adriaan van Dis heeft meerdere boeken geschreven die autobiografisch zijn, maar daarin waren alle sporen van zijn grote liefde en haar man verwijderd op haar verzoek. Maar na haar dood, toen hij een periode wat minder mobiel was, kwam dit boek bijna vanzelf tot stand meldt hij in diverse interviews.
Niet iedereen is enthousiast over het boek, omdat het kwetsend zou zijn voor de Ander, maar Van Dis wilde gewoon over de liefde tussen hem en Eefje schrijven en alles wat hen verbond. Ze hebben tijdens de achtendertig jaar dat hun relatie duurde geprobeerd om zo discreet mogelijk met elkaar om te gaan, al was het voor velen uit hun wereldje een publiek geheim.
De disclaimer die de auteur in het nawoord vermeldt neemt eigenlijk iedereen de wind uit de zeilen: ‘Alles is waar behalve wat ik heb verzonnen.’ En daarom is dit boek een roman, of zoals de ondertitel zegt ‘een roman over liefde en leugens’.

Het verhaal begint als Eefje in een hospice ligt om daar te sterven. Ze heeft voor een neutrale plek gekozen zodat ze daar zowel haar man als haar minnaar kan ontvangen. Veel meer dan op bed liggen en de lichamelijke aftakeling te ondergaan kan ze niet, maar haar geest is vaak nog helder. Om even niet aan de ongemakken en pijn te hoeven denken, vraagt ze haar geliefde haar mee op reis te nemen, weer naar de plekken terug te gaan waar ze zulke gelukkige momenten hebben beleefd.
Het zijn vaak korte stukjes tekst, maar waarin zoveel wordt verteld, dat het pas opvalt als je door het boek heen bladert. Mooie, fijne herinneringen worden afgewisseld met de rauwe werkelijkheid, zoals het moment dat hij de kamer van Eefje uitgaat omdat ze verzorgd moet worden en hij ziet dat er een overledene in een lijkenwagen wordt geschoven. ‘Ik sloot me op in de wc. Masseerde mijn ogen. Ze mochten geen traan verraden. Ik zou opgewekt Eefjes kamer binnenlopen, haar bij de hand nemen en haar in een andere auto laten stappen. Met een zonnige bestemming.’
Van Dis gaat in vogelvlucht over hun beider levens heen om af en toe een duikvlucht te maken en even in te zoomen op bepaalde gebeurtenissen, die te beschrijven en te plaatsen, om vervolgens weer afstand te nemen om naar het volgende te gaan. Natuurlijk is er ook aandacht voor hun bijzonder situatie, ze kunnen eigenlijk nooit echt als stel naar buiten treden, veel moet verborgen blijven. Hij was ‘minnaar in de schaduw. … pikte het. Gelukkig met elke kruimel.’
Van Dis weet de lezer bijna ademloos mee te nemen in het verhaal. Het is bekend hoe het afloopt, maar door de liefde die van de pagina’s afspat is het alles behalve een zwaarmoedig of verdrietig boek. En voor de liefhebbers wordt er veel over boeken en muziek gepraat en geschreven; heerlijk om je extra onder te dompelen in de sfeer van het boek en die nog wat langer te laten voortduren.
De roman is een prachtige ode aan de liefde tussen de auteur en niet helemaal ‘zijn’ Eefje.
‘Opwindend, diep en helder was onze liefde - even onbegrijpelijk als de natuur.’