In de sfeer van Harari en Bregman

Dit is een boek waarvan het gedachtengoed overlap vertoont met "Sapiens" en "De meeste mensen deugen". Het heeft ook dezelfde fascinatie: je leert dingen over de mens die je eigenlijk al wist, maar waar je nog niet bewust over had nagedacht. Let wel: "De bonobo .." is eerder geschreven dan beide andere boeken.

Moraal komt van onderaf en is niet van boven opgelegd. Religie de bewaker van de moraliteit? Zouden we elkaar zonder God allemaal de hersens ingeslagen hebben? Nee, natuurlijk niet. En eigenlijk weet iedereen dat ook wel. We zijn nu eenmaal evolutionair ontwikkeld als een soort die in groepen leeft en veel voor elkaar over heeft. Daarvoor is een vorm van moraliteit, van voor-wat-hoort-wat tot het intuïtief besef van het belang van eerlijkheid en rechtvaardigheid voor sociale stabiliteit onontbeerlijk. Daarom deugen de meeste mensen. De mens heeft de religie gemaakt op basis van deze evolutionair ontwikkelde moraliteit. Want een religie die niet past op de natuur van de mens, zou nooit succesvol geweest zijn. Religie is daarmee wel een drager van mythevorming, die ervoor heeft gezorgd dat dezelfde moraliteit ook toegepast kan worden in veel grotere samenlevingsvormen. Religie heeft zo een belangrijke bijdrage geleverd aan het succes van onze diersoort.

De Waals is hoogleraar gedragsonderzoek bij dieren (chimpansees) en schrijft er heel boeiend over. Met respect voor dier, mens, religie, wetenschap. Een rode draad door het boek vormt het drieluik "De tuin der lusten" van Jeroen Bosch, die - niet toevallig - net als de Waal uit Den Bosch komt. En de Waal spiegelt zijn opvattingen over moraliteit ook nog eens aan die van een aantal grote filosofen.

Kortom, een bijzonder erudiet boek dat erg veel inzicht geeft in de achtergrond van de menselijke, maar ook dierlijke moraal. Een hele grote aanrader, wat mij betreft.