Mooi, maar rommelig

Mooi verhaal, maar toch ook rommelig. Centraal erin staat de groep Duitsers die een aantal eeuwen geleden emigreerde van Duitsland naar de Balkan. Gelokt door beloften van melk en honing door de toenmalige Habsburgse overheid. Het bestemmingsgebied was nu eenmaal ontvolkt door de langdurige oorlogen met de Ottomanen en moest weer in gebruik genomen worden. De geëmigreerde Duitsers integreren langzaam, ze blijven lang een eigen gemeenschap vormen die onderling Duits praat, al verbrokkelt dat wel in de loop van de eeuwen.

Het verhaal concentreert zich rond de familie Kempf, specifiek de stamvader Georg die van Zwaben naar Vukovar emigreert in 1770 en vooral zijn nazaat met dezelfde naam in WOII en de jaren daarna. Het oorlogsverhaal beslaat het grootste deel van het boek. De Duitse gemeenschappen in de Balkan worden dan inmiddels door de Nazi's als "Volksduitsers" bestempeld, een omschrijving waarin Georg zichzelf niet herkent. En omdat ze in 1943 mannen nodig hebben, wordt de jonge Georg geronseld voor de SS ("vrijwillig gedwongen"). We lezen over zijn tijd als SS'er in Polen en over zijn desertie, waarna hij zich aansluit bij Russische communisten. Totdat hij aan het eind van de oorlog op een oude fiets terugkeert bij zijn ouderlijk huis. Hij trouwt met Vera, een rascommuniste, ze krijgen een zoon, maar het huwelijk houdt geen stand. Vele jaren later sterven zowel Vera als Georg in relatieve eenzaamheid. Vooral Georgs leven blijkt dan in de eerste plaats een speelbal van de geschiedenis geweest.

Het verhaal wordt voor een groot deel verteld vanuit het perspectief van de zoon. In de eerste driekwart van het boek is die zoon nog niet geboren en is de verteller de ziel van de ongeboren zoon die in spanning verkeert of zijn ouders elkaar wel zullen ontmoeten en hij geboren zal worden. De vertellijn van (de ziel van) de zoon is ingekaderd en loopt parallel aan het hoofdverhaal, een bijzondere vondst.

Een historische roman dus, die je als lezer langs vele historische gebeurtenissen voert, vooral uit de oorlog (WOII) in Oost-Europa en de communistentijd in Joegoslavië de jaren daarna. Dat maakt het boek historisch erg interessant.

Dat historische wereldtoneel lijkt zelfs wel belangrijker dan de persoonlijke ontwikkeling van de hoofdpersonen. Want die blijft Snajder vrij afstandelijk beschrijven. En dat is een van de redenen dat de roman mij persoonlijk minder aansprak dan ik had verwacht. Als voorbeeld noem ik de ontmoeting van Georg en Vera: die wordt eigenlijk niet beschreven. Kempf keert terug uit de oorlog en op de volgende bladzijde zijn ze blijkbaar een stel. Maar direct is ook al duidelijk dat de verbintenis geen lang leven beschoren zal zijn. Ze trouwen nog wel en krijgen een zoon.

Mogelijk bevat het verhaal een sterk autobiografisch element. In ieder geval suggereert het nawoord dat Vera en Georg echt hebben bestaan. Misschien hebben Snajders ouders wel model gestaan voor ze en is hij de vertellende zoon. Maar daarover heb verder ik geen onderbouwing kunnen vinden, na wat kort ge-google.

Al met al historisch bijzonder interessant. En daarom vier sterren. Boeiend verhaal, maar de personages beklijfden niet bij mij. Ik vond de stijl rommelig, geen doorlopende verhaallijn, maar een draad verknipt tot heel veel losse stukjes. Te los naar mijn smaak. Heel literair, ongetwijfeld, maar dat is dan blijkbaar toch niet helemaal aan mij besteed.