De Waanwereld van het Grote Niets

Één van de klassieke grote Chinese romans. Geschreven door Cao Xueqin in de 18e eeuw.

Ik ben opgegroeid met het China van Mao. Op de eerste satellietfoto’s van de NASA zie je een enorm land zonder verlichting. Een zwart gat. Een zeer gesloten land in barre armoede waar miljoenen mensen verdwenen of werden gevangen gezet in communistische heropvoedingskampen.

Dit is een boek van ‘daarvóór’. De periode van de keizers. De Qing dynastie om precies te zijn. Deze traditie van keizers kent zijn oorsprong 1500 jaar voor Christus. Een eeuwenoude beschaving. Enorm interessant gegeven dus.

Over de aanschaf wel even getwijfeld. Vier delen, ruim 1600 pagina’s, voor bijna 100 Euro. Geschreven meer dan 200 jaar geleden. Europese literatuur uit die tijd is lastig leesbaar. Dit kan ook tegenvallen. Edoch de nieuwsgierigheid wint het.

De korte conclusie: een prachtig boek! Het volgt een aantal adellijke families met connecties aan het Keizerlijk hof van zeer nabij. In een vlotte, zeer leesbare, stijl. Mijn kennis van het Chinees is nagenoeg nul. Dus ik kan niet beoordelen of Cao een moderne pen had, of dat de vertalers (3 mensen hebben er 12 jaar aan gewerkt!) een briljante prestatie hebben geleverd. Of beiden. Maakt in die zin ook niets uit. Het resultaat is prachtig!

Achterin het boek bevindt zich een beknopte geschiedenis van China, een korte beschrijving van alle personen en een stamboom van de 4 belangrijkste families. Dat laatste is geen overbodige luxe. Zeker in het begin. De niet Westerse namen gecombineerd met de Chinese gewoonte om mensen in omgekeerde volgorde te benoemen dan wij gewend zijn (eerst de achternaam gevolgd door de voornaam ipv andersom), maakt de stamboom tot handig (zeg maar noodzakelijk) hulpmiddel. Maar na één boek ben je wel gewend.

Tja waar lijkt het op? Het heeft wel iets weg van een serie als Dowton Abbey. Ook een adellijke familie. Beetje in verval. En een aaneenschakeling van ‘gebeurtenissen’. Het verhaal rolt van het ene drama in de andere intrige. Dit verhaal echter is veel intelligenter. Er worden uitweidingen gedaan over bijvoorbeeld kleding, eten, boeddhisme, de traditie van gedichten schrijven en voordragen, vliegeren, en omgangsvormen aan het het keizerlijk hof. Het verhaal heeft dus echt veel meer diepgang. En is veel spiritueler.

Een andere associatie die ik had, zeker aan het einde van het boek, was met Brideshead Revisited van Evelyn Waugh. Ook een adellijke familie in een neergaande spiraal. Hier wordt de overeenkomst gevormd door de verschillende lagen in het verhaal, de rol van het geloof, het (nood)lot wat sterker is dan de menselijke wil.

Poëzie en gedichten nemen een speciale en belangrijke plaats in in deze Droom van de Rode Kamer. Regelmatig vinden er bijeenkomsten plaats waarin men gedichten schrijft. Als een wedstrijd op basis van een thema. Of als het resultaat van een collectieve samenwerking waarbij iedere deelnemer een stukje van het eindresultaat aanlevert. Deze gedichten zijn gebaseerd op oude tradities qua rijmvorm en hebben veel historische verwijzingen die in aparte noten worden uitgelegd.

Wat verder opvalt is de wankele gezondheid van de personen in het boek. Regelmatig zijn mensen ziek. Zowel lichamelijk als geestelijk. Uitgebreid worden kruidenmengsels beschreven ter genezing. En die lijkt op een zeer hoog niveau te staan.

In het boek worden prachtige titels gebruikt voor mythische plaatsen of figuren. Het zijn vondsten op zichzelf. Een paar voorbeelden: Onsterfelijke van het Verfijnde Woord. De Waanwereld van het Grote Niets. Paradijs van de Eeuwige Waarheid.’ Maar ook de namen van gebouwen in de gigantische tuin van de familie zijn ronduit poëtisch.

Centraal in het verhaal staat het leven van Baoyu die met een stuk jade in zijn mond is geboren. Hij wordt begeleid door een Taoïstische en een Boedhistische monnik. Regelmatig duiken die in het verhaal op om hem te begeleiden op wat een spirituele tocht blijkt.
Baoyu keert aan het einde van het boek terug van waar hij is gekomen. Nadat hij als zevende bij de jaarlijkse examens is geëindigd. Hetgeen opmerkelijk is omdat hij in het hele verhaal moeite heeft met leren. Deze hoge score is ook het begin van rehabilitatie van de huizen Ning en Rong waar de beschreven families toe behoren.

Een prachtig boek wat zich, net als Brideshead revisited van Waugh’ onmogelijk in één keer volledig laat begrijpen en doorgronden. Dit boek moet je meerderen keren lezen. En dat is gezien de omvang geen klein klusje!