Gedragsarchitectuur bant verslaving

In Superverslavend buigt Adam Alter zich over de gedragsverslavingen die de nieuwe media de laatste decennia met zich meebrengen: uren aan een stuk gamen, e-mailverslaving, ziekelijk online shoppen, bingewatchen, Facebookverslaving, … Het digitale tijdperk heeft de massa in een houdgreep (volgens recent onderzoek zou 40 % van de bevolking aan de een of andere vorm van een op het internet gebaseerde verslaving lijden, p. 34).

Alter schetst de opkomst van verschillende soorten verslavingsgedrag en onderzoekt wanneer ze zijn begonnen, door wie apps en games die ze veroorzaken zijn ontworpen, welke psychologische trucjes ze zo onweerstaanbaar maken en hoe je gevaarlijke gedragsverslavingen tot het minimum kunt beperken en tegelijkertijd de achterliggende techniek ervan voor positieve doeleinden (bv. goede gewoontes een plaats geven in je leven) kunt aanwenden.

Terwijl de auteur in deel 1 inzoomt op de betekenis en het ontstaan van gedragsverslaving in het algemeen, stalt hij in deel 2 de ingrediënten uit voor gedragsverslavende cocktails zoals games en apps … Hierbij verwijst Alter naar talrijke wetenschappelijke studies en experimenten, gelardeerd met herkenbare situaties uit het dagelijkse leven.

Ondertussen stelt Alter het geduld van zijn lezers op de proef. Terwijl hij zich verkneukelt in het ontleden en illustreren van de mechaniekjes achter verslavende apps en games, wil de lezer ten langen leste alleen nog maar weten hoe (en of) iemand zich aan zijn verslaving kan ontworstelen.
In het derde en laatste deel bedient de auteur de ongeduldig geworden lezer(-verslaafde) op zijn wenken. Hij belicht enkele ‘ontwenningsprogramma’s’ die in de VS en China lopen, maar zweert deze methodes gaandeweg af om finaal zijn oplossing naar voor te schuiven.
Enerzijds is Alter hier pessimistisch: volgens hem staan we nog maar aan het begin van wat een overvloed aan gedragsverslavingen met zich mee zal brengen. Hij refereert hier aan de technologie van virtual reality die nu nog maar in de kinderschoenen staat. Anderzijds stelt hij dat technologische vooruitgang ons leven wel degelijk verrijkt. Het is vanuit dit inzicht dat hij voorstelt om gedragsverslavende technieken in te zetten om ons leefpatroon naar positieve doelen om te buigen: gedragsverslaving vervangen door ander (positief) gedrag. ‘Gedragsarchitectuur’ noemt hij het: je leefomgeving zodanig vormgeven, dat verleiding zoveel mogelijk wordt uitgesloten. De kracht van zijn oplossing schuilt hierin dat we de nieuwe media niet uit ons leven hoeven te bannen, maar het de juiste plaats (en tijd) moeten toekennen die het verdient. Alleen zo zullen we erin slagen om terug tijd te maken voor elkaar. ‘Directe communicatie (en niet via apparaten) en de warme uitstraling van die sociale banden zullen ons meer voldoening geven en gelukkiger maken dan de gloed van een beeldscherm ooit kan bereiken’ (p. 315)

Met deze publicatie mikt Maven op een brede doelgroep: wie ontkomt nog aan een smartphone of computer? ‘Verslavende technologie is in het normale leven geïntegreerd zoals verslavende middelen dat nooit zullen zijn’, stelt Alter. Superverslavend is dus voor heel wat lezers-verslaafden een niet te missen publicatie.