Oliva zegt NO!

Deze roman is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van Franca Viola, verteld door Viola Ardone vanuit het naïeve perspectief van Oliva, een Siciliaans meisje dat bijna haar Sweet Sixteen viert begin jaren zestig.

Hoe zoet smaakt de liefde die onderhevig is aan conservatieve gebruiken en wetten zoals de fuitína, lupira en paciata? Zuiderse klanken die je doen dromen van een zonovergoten geluk... tot de ware betekenis van deze woorden duidelijk wordt.

Viola Ardone heeft een vlotte schrijfstijl, waarbij ze geloofwaardig de invalshoek van een erg jong en onwetend personage kiest, zodat die kinderlijke logica ons af en toe een glimlach op de lippen tovert ondanks de zware thematiek.

Al heel vroeg krijg je de kinderlijke kijk van Oliva op de gebeurtenissen met haar oudere zus en dat is soms wel heel aandoenlijk. Vooral op het einde van het tweede hoofdstuk, als Fortunata - let op de naam - haar baby verliest, zogezegd door van de trap te vallen en ze daarna niet meer buiten komt. “Ze loopt in ieder geval geen risico om nog eens te vallen”. Haar man kijkt naar de meisjes alsof hij bij allemaal een baby in hun buik wil stoppen.

Nu dit na “De kindertrein” het tweede boek is dat ik van Viola Ardone lees, valt het mij op, hoe ontzettend goed ze erin slaagt, om in de huid van een kind of een tiener te kruipen.
Bij haar eerste boek vond ik het jongetje heel realistisch uitgewerkt met al zijn twijfels en hier slaagt Viola Ardone erin hetzelfde te doen met het tienermeisje Oliva.

Haar pen wordt een penseel als ze het godvergeten Siciliaanse dorpje beschrijft. Het kost de lezer dan ook geen enkele moeite om zich de bekrompen dorpsmentaliteit vol roddeltantes en oude tradities voor te stellen. Een voorbeeld van deze beeldende stijl is de vergelijking met de open kippenren om aan te tonen hoe moeilijk plotselinge vrijheid is. In die beelden kan de schrijfster soms ook wat humor kwijt, zoals de beschrijving van de rozenkrans. ’Nora en Mena, de dochters van mevrouw Scibetta, zaten aan weerszijden van hun moeder, als de vleugels van een kraai” (...) De weesgegroetjes begonnen weer en daarmee de kwaadsprekerij.

De cover van de Nederlandse versie is zowel qua foto, titel als tekst misleidend. Wie een rebels meisje verwacht, komt bedrogen uit. Ze vindt het wel niet fair dat ze als meisje niet dezelfde vrijheid heeft als haar broer Cosimino, maar probeert een goede dochter voor haar moeder te zijn. Toch wordt Oliva het hoofdpersonage in een horrorverhaal, maar ze heeft dit zelf nooit gewild. Dit komt tot uiting in een gesprek met Madallena "Ik heb zoveel mensen gekwetst door een fout die net zo goed de mijne was als de zijne. Dit is de waarheid. Ik heb helemaal geen moed en ik ben voor niemand een voorbeeld."

Oliva zal een hele weg afleggen, want in dit citaat neemt ze zelfs de schuld voor die gruwel nog deels op zich. Als ze uiteindelijk haar o zo belangrijke “neen” over haar lippen krijgt, voelt ze zich niet eens moedig of een voorbeeld voor andere vrouwen en toch… “Een enkele nee kan een leven veranderen, en vele malen nee bij elkaar kunnen de wereld veranderen.”
Haar vriendin Liliana, dochter van een communist, is degene die al de hele tijd bewust bezig is met het lot van de vrouw en het geval van Oliva geeft haar extra kracht om zich in te zetten.

Het blijft belangrijk om zowel het waargebeurde verhaal van Franca Viola als de fictieve versie van Oliva Denaro te vertellen, omdat er ook vandaag nog Franca’s en Oliva’s zijn, maar gelukkig ook Liliana’s en Madallena’s, om onderdrukte vrouwen te helpen om “neen” te zeggen en van een onrechtvaardig juk te bevrijden.

Niet alles is ingevuld en misschien willen we van sommige personages echt wel hun standpunt kennen, maar we hebben ook ons eigen denkvermogen. Waarschijnlijk is het beter om niet alles zwart op wit te zien, want er komen pijnlijke zaken aan het licht.

Jammer genoeg ken ik te weinig Italiaans, maar ik heb een vermoeden dat Viola Ardone sommige namen bewust heeft gekozen, zoals Pino Paternó, die dan een vaderlijke pijnboom zou zijn, of Fortunata als naam voor haar zus, of Denaro als familienaam, terwijl geld geen motief is. Zou er ook iets in de naam van het dorpje schuilen, want ik kan het niet lokaliseren. Als er iemand beter op de hoogte is… please let me know!

In haar vorige boek was de opbouw hetzelfde met een grote sprong in de tijd op het einde. Toen vond ik de overgang te groot en te bruusk, maar in dit boek vind ik hem perfect.
Je kan het zien als een lange epiloog: in andere boeken wordt op het einde ook soms samengevat hoe het met de personages afloopt. Hier vind ik dat schitterend uitgewerkt. Het is een pluspunt dat we de vader eindelijk wat beter leren kennen. Heel mooi hoe het einde van een Oliva-deel met het begin van een vader-deel (of omgekeerd) met een zin verweven wordt. Twee handen op eén buik.

De perspectiefwissel naar het einde toe is een goede zet om te laten zien dat Oliva ondertussen een volwassen vrouw is geworden die de verschrikkelijke gebeurtenissen een plaats heeft kunnen geven. Ze durft nu ook zwart op wit zetten wat de lezer al tussen de lijnen kon lezen.

Deze recensie wil ik afsluiten met vier sterren en een mooi citaat:

“Weet je wat kinderen zijn? Ze zijn als door de wind meegevoerde zaden die op jouw grond ontkiemen. Je moet ze laten groeien om te weten, welke vruchten ze zullen dragen, dat kan je niet van meet af aan bepalen. Ik dacht drie zwakke zaailingen te hebben, maar ontdekte drie sterke, vruchtbare bomen op mijn akker.”