Mooie meeslepende historische roman

De Nederlandse auteur Mariska Tjoelker is schrijfster van deze historische roman, die grotendeels speelt in de eerste helft van de twintigste eeuw in Enschede rondom de textielindustrie.

Het verhaal begint in 1907 waar we als lezer de hoofdpersonages Jan en Sara leren kennen. Gelijk is duidelijk dat standsverschillen een grote rol spelen. Aan de ene kant is er de Joods textielfabrikanten-familie Goedmoedt. En daartegenover Janus, die werkt voor deze familie en zijn zoontje Jan. Klein Janneman speelt graag met Sara Goedmoedt, tot haar familie dat verbiedt. Later komen ze elkaar weer tegen en dan blijkt hun jeugdige vriendschap te worden voortgezet.

Het is een kroniek over deze families die een halve eeuw overspant. Het neemt de lezer mee naar de stakingen, de gevolgen ervan, de Amerikaanse beurscrash en de gevolgen ervan en naar de oorlog en geeft zo een goed beeld van het leven in de tijd, met het verschuiven van macht en de opkomst van de nazi’s en de NSB’-ers en de gevolgen ervan voor de Joden.

Daarnaast loopt een tweede verhaallijn die een vervolg is op het verleden. Julia is de kleindochter van Jan. Ze is gek op haar opa en is veel bij hem. Julia is een opgroeiende jonge vrouw die op zoek is naar zichzelf. Daarbij is er verzet tegen haar ouders. Haar vader Sam is een bozige man en Julia weet niet waarom. Langzaamaan wordt duidelijker dat er in het verleden van haar vader en haar opa zich veel heeft gespeeld, maar wat precies wordt nergens expliciet uitgesproken.

Het is een wijze van schrijven die ervoor zorgt dat je als lezer constant nieuwsgierig blijft. Er zijn vele vragen, maar weinig antwoorden. Het praten over het verleden is iets wat maar niet lijkt te lukken. En Julia weet gewoon niks van haar afkomst en weet niet wat er met haar oma is gebeurd. Met haar krijgen we in de tweede tijdlijn, die speelt in de jaren ‘90 de informatie die nodig is om het verleden te begrijpen.

Dit boek beschrijft een fictief verhaal en de personages zijn bedacht, maar de geschiedenis rondom de textielfabrieken en de vervolgingen in de oorlog zijn als ware feiten met de fictie vermengd. Als lezer ga je meeleven met deze mensen, het gevoel dat het het echt is gebeurd en dat deze mensen echt hebben geleefd is echt. Het boek roept emoties op, de onmacht van de vader van Julia, het zoekende van Julia zelf en het grote verdriet van opa Jan, het spat van de pagina’s af. Het niet direct krijgen van antwoorden over wat er is gebeurd voedt die gevoelens en raakt je als lezer.

Stof tot zwijgen is een mooie, meeslepende roman met interessante personages in een boeiend verhaal. Zonder dat alles wordt uitgeschreven, waardoor het aan de lezer is om leemtes in te vullen, geeft het een compleet overzicht van leven in een deel van Nederland, over een stuk geschiedenis die niet algemeen bekend is.