Italiaanse vrouwen en de impact van oorlog en armoede

Bij Xander uitgevers verscheen een aantal weken geleden de vertaling van de roman ‘La Malalegna’ van de Italiaanse schrijfster Rosa Ventrella onder de titel ‘Giftige tongen’ nadat vorig jaar haar debuutroman ‘Een fatsoenlijke familie’ bij dezelfde uitgeverij werd uitgebracht. Ventrella heeft haar nieuwste roman gebaseerd op het levensverhaal van haar oma en haar zus. Het boek werd door de schrijfster opgedragen aan alle vrouwen in de familie van de schrijfster wat aangeeft dat ze hecht aan familie en familieverbanden. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat ‘Giftige tongen’ een boek is over vrouwen en de onderlinge relaties. In ‘Giftige tongen’ staat de positie van Italiaanse vrouwen centraal ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en in de naoorlogse periode van de jaren vijftig uit de vorige eeuw. De impact van oorlog, armoede en de verhouding tussen grootgrondbezitters enerzijds en de uitgebuite arbeiders anderzijds zijn de grote thema’s uit dit boek naast de onderlinge verhoudingen in familie waarbij ook de liefde in al zijn facetten om de hoek komt kijken. De veelheid aan thema’s zorgt er echter ook voor dat het boek in zijn geheel oppervlakkig blijft en niet echt diepgang weet te krijgen.

Het eigenlijke verhaal speelt zich af in het kleine en armoedige bergdorpje Puglia dicht bij de Oostenrijkse grens. De beschrijving van dit Italiaanse dorpje doet authentiek aan en je ziet de verschillende dorpsbewoners voor je waardoor de omgeving gaat leven. De hoofdpersoon Teresa leeft als kind samen met haar vader, moeder en zusje Angelina in een éénkamerwoning tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wanneer haar vader vertrekt als soldaat naar de oorlog, blijven Teresa, Angelina en moeder Caterina achter zonder geld en inkomen. Caterina nog steeds een knappe vrouw weet geen andere oplossing om te overleven en verkoopt haar lichaam in ruil voor eten aan de grootgrondbezitter van het dorp, baron Personè. Tijdens haar bezoekjes aan de baron verblijven de twee zusjes in de tuin. Angelina’s uitroep: ‘ Kijk Teresa, kom kijken hoe mooi het is. Het lijkt wel het huis van een prinses. Als ik later groot ben, wil ik ook zo’n huis.’ geeft weer wat de diepste wens van Angelina voor de rest van haar leven is. Een keuze waar haar oudere zus Teresa de rillingen van krijgt.

Teresa is de hoofdpersoon van dit boek en alle gebeurtenissen worden beschreven vanuit haar gezichtspunt. Het boek blijft echter op afstand van de lezer doordat de schrijfster er mijns inziens onvoldoende in slaagt om de impact van alle gebeurtenissen op het leven van de hoofdpersoon uit te werken. Het opgroeien van de twee zusjes in deze omstandigheden, het gefluister in het dorp over de daden van hun moeder maar ook de keuzes die Angelina maakt, worden uitgebreid verteld waarbij de schrijfster zelf benoemd welke uitwerking dit heeft op de hoofdpersoon. Het boek had aan zeggingskracht gewonnen als dit minder expliciet was gebeurd en de emoties zelf waren beschreven. Teresa blijft zo de stille toeschouwer op de achtergrond, die je in de loop van het verhaal niet echt leert kennen. Het verloop van sommige gebeurtenissen in het boek is vrij voorspelbaar wanneer beide zusjes ouder worden en op zoek gaan naar een levenspartner waardoor weer andere zorgen en problemen ontstaan.

'Het verleden en het heden achtervolgden elkaar als in een tredmolen die even de grond raakt en dan weer verdergaat. Meer modder, een wolk zonder een glimpje licht'.

Onvermijdelijk dringt de vergelijking met een ander verhaal over twee jonge meisjes zich aan je op wanneer je ‘Giftige tongen’ hebt gelezen. Ik doel hiermee op de overeenkomst met de boeken van Elena Ferrante. Beide boeken vertellen de verhouding tussen twee jonge meisjes en de impact van armoede en geweld maar anders dan Ventrella weet Ferrante de lezer meer te raken door wel de invloed van gemaakte keuzes en situaties te laten zien in haar boeken. Het vermelden van de naam Ferrante op de voorkant van ‘Giftige tongen’ schept toch de nodige verwachtingen bij de lezer, die wat mij betreft niet waargemaakt zijn. De schrijfster van dit boek heeft naar mijn mening wel voldoende potentieel om zich verder te ontwikkelen in die richting, wat ik baseer op met name de laatste hoofdstukken van dit boek. Na het lezen blijf je als lezer toch wat onbevredigd achter ondanks de vele mooie zinnen, die in het boek te vinden zijn.