Confronterend boek

De eerste keer dat ik een duidelijk beeld kreeg van de misstanden rond de slavernij was tijdens het lezen van Arthur Japins boek De zwarte met het witte hart, waarin twee Ashanteprinsjes Kwasi en Kwame aan koning Willem I werden gegeven als onderpand voor de illegale slavenhandel van de Nederlandse regering. Sinds die tijd heb ik al meerdere boeken gelezen rond deze zwarte bladzijde uit de geschiedenis en het thema racisme en discriminatie, zoals Ann Petry’s De straat, Spaar de spotvogel van Harper Lee en The hate u give van Angie Thomas. In de roman Weg naar huis van Yaa Gyasi kwamen elementen uit al deze genoemde boeken terug, wat misschien niet zo verwonderlijk is als je bedenkt dat de schrijfster een familiegeschiedenis van zeven generaties beschrijft op twee continenten: Afrika en Amerika. Het raakvlak met Japins boek ligt vooral in het feit, dat de hoofdpersonen uit beide boeken afkomstig zijn uit het 18e /19e eeuwse Ghana waarin Nederlanders een rol hadden in het verschepen van gevangengenomen zwarte mensen naar landen als de V.S., Jamaica enz. vanuit slavenforten als Elmina en Cape Coast Castle. Alle ellende en misstanden, die we kennen uit o.a. de boeken van Petry, Harper Lee en Thomas vinden hier hun oorsprong.

Yaa Gyasi beschrijft de geschiedenis van Effia en Esi, twee halfzusjes, en de geschiedenis van hun nakomelingen in een boeiend en empathisch verhaal, waarbij je als lezer geconfronteerd wordt met de gevolgen van slavernij in de levens van mensen. Het verhaal begint bij Effia, een jong meisje dat door haar Ashantivader wordt uitgehuwelijkt aan de Britse slavenhandelaar James en vanaf dat moment woont in Cape Coast Castle, het slavenfort waar in de kerkers de slaafgemaakten wachten op hun overtocht naar Amerika. In die kerker bevindt zich Esi, het halfzusje van Effia, die tijdens een overval op haar dorpje werd gevangengenomen en verscheept wordt naar Amerika. Beide jonge vrouwen zijn onwetend van elkaars bestaan en zullen elkaar nooit ontmoeten ook al leven ze een korte periode dicht op elkaar in het fort. Hun nakomelingen echter zullen tot in de 21e eeuw de wonden met zich meedragen uit die donkere periode. Je proeft tijdens het lezen de bittere pijn en angst van Esi maar ook het pijlijke en liefdeloze bestaan van Effia, naast de onrechtvaardigheid van de hele situatie in het slavenfort.

In de volgende hoofdstukken komt afwisselend per hoofdstuk een nieuwe nakomeling van Effia of Esi voor het voetlicht met als opvallende overeenkomst, dat geen van hen bij machte is om zich aan zijn of haar lot te ontworstelen. Aan de ene kant zijn de personen in de verhalen machteloze mannen en vrouwen, die worstelen met complexen of spoken uit het verleden maar aan de andere kant zijn het ook personen die weten wat liefhebben en compassie betekent in hun levens. Hierdoor wordt het verhaal niet gitzwart en hopeloos maar voel je als lezer ook mee in de voorzichtige hoop op een betere toekomst voor de volgende generatie. Misschien is dat wel het meest bittere in dit boek, dat deze hoop iedere keer opnieuw de bodem wordt ingeslagen door het onrecht van mensen. In de 18e en 19e eeuw is dat onrecht duidelijk te zien in het door slaveneigenaren gebruikte geweld maar hoe dichter het verhaal onze tijd nadert, des te meer wordt duidelijk hoe racisme en discriminatie, zij het meer onderhuids, een maatschappij kan vergiftigen en levens van mensen kapotmaakt.

Yaa Gyasi’s debuut verscheen in Amerika onder de titel Homegoing en ontving verschillende lovende reacties in de pers. De schrijfster weet, zonder met een beschuldigende vinger te wijzen naar wie dan ook, elke lezer te confronteren met zijn eigen denkbeelden over racisme. Wie in die spiegel wil kijken, zal nieuwe inzichten opdoen over zichzelf en de huidige maatschappelijke situatie en zo meer begrip krijgen voor de pijn die zwarte mensen tot op de dag van vandaag ervaren. Het verhaal zelf is vooral een boeiende aaneenschakeling van personen en hun levens. Tegelijk is dit ook de oorzaak dat langzamerhand de vaart uit het verhaal gaat. De gebeurtenissen in de levens van de hoofdpersonen worden minder heftig en vooral in de tweede helft van het boek wordt het wat vermoeiend om je steeds op weer opnieuw in te leven in een ander persoon. De gevoelens van de personen worden naar het einde toe misschien ook wel wat vlakker weergegeven door de schrijfster en het einde voelt haast aan als een feelgood, wat naar mijn idee niet echt bij het boek past. Toch vind ik Weg naar huis een lezenswaardig debuut en een knappe prestatie van deze jonge schrijfster, die geboren in Ghana al op jonge leeftijd emigreerde naar Amerika. De geschiedenis van de slavernij beïnvloedt ons allen en de verhalen over Esi, Effia, Ness, Quey, H. en Carson uit Weg naar huis zorgen ervoor dat de herinnering aan deze menselijke tragedies levendig bewaard blijft, zodat wij in onze tijd hiervan zullen leren en meer begrip krijgen voor elkaar. Weg naar huis is een heftig en aangrijpend verhaal, wat je als lezer niet onberoerd laat.