Bijzondere ontmoetingen in Antwerpen

Margot Vanderstraeten heeft een nieuw boek geschreven naar aanleiding van haar eerder verschenen boek Mazzel tov, waarin ze het leven van een modern orthodox joods gezin in Antwerpen voor het voetlicht bracht.
Haar nieuwste boek met de titel Minjan kwam vooral tot stand door verschillende bijzondere ontmoetingen die de schrijfster had met in Antwerpen wonende chassidische joden. Tijdens deze ontmoetingen heeft Vanderstraeten veel gesprekken gevoerd met deze mensen.

Wat mij als eerste opviel tijdens het lezen van het boek Minjan is de respectvolle en open houding die de schrijfster aanneemt tegenover een wereld, die zo geheel anders is dan haar eigen 21e eeuwse visie op onze maatschappij. Haar nieuwsgierigheid naar wat de ander beweegt en de vragen die Vanderstraeten stelt, wekken vertrouwen bij de mensen en daardoor komt ze meer te weten over deze gesloten wereld. Haar meeslepende schrijfstijl zorgt er bovendien voor dat het boek leest als een trein, terwijl ook eventuele vragen van buitenstaanders aan de orde komen. Minjan bestaat uit drie verschillende delen, die elk zijn opgebouwd rond een aantal ontmoetingen en thema's.

In het eerste deel: de vernissage, maken we kennis met Mosje Hoffmann. Hij is één van de eigenaren van het koosjere restaurant Hoffy's, dat tot op de dag van vandaag midden in de joodse wijk is gesitueerd. Samen met Mosje raakt de schrijfster betrokken bij een fototentoonstelling van fotograaf Dan Zollmann, afkomstig uit chassidische kringen, in Kazerne Dossin (een interneringskamp uit de Tweede Wereldoorlog in België). Deze tentoonstelling geeft door middel van foto's en verhalen een inkijkje in het huidige leven van Joden in Antwerpen en wordt geopend door koningin Mathilde. Verbazingwekkend om te lezen was het feit, dat de huidige generatie orthodoxe Joden niet of nauwelijks op de hoogte is van hun eigen geschiedenis. Het zijn de overlevenden van de Holocaust zelf, die nu pas het grote stilzwijgen verbreken over hun oorlogsverleden aangezien ze gebukt gingen onder een enorm schuldgevoel. 'Hoe had ik kunnen praten over mijn ontsnapping aan de dood, die louter en alleen op toeval berust? ... Ik heb me een halve eeuw geschaamd omdat zij allemaal dood waren en ik nog leefde', zo tekent de schrijfster op uit de mond van een overlevende.

Het tweede deel beschrijft vooral de ontmoetingen met Esther, de moeder van een groot chassidisch gezin. Zij zoekt na een lezing van de schrijfster zelf toenadering tot de schrijfster naar aanleiding van haar eerder geschreven boek Mazzel tov. De verdere contacten komen op ongedwongen wijze tot stand, waarbij moderne middelen als mail en Whatsappen worden ingezet. Het is verbijsterend om te lezen hoe ook in onze tijd het antisemitisme opleeft ook in een plaats als Antwerpen, waar al vele tientallen jaren een Joodse minderheid woont. 'Waar begint de tolerantie te schuren?' is een indringende vraag, die de lezer wordt voorgehouden. Hebben wij nog begrip voor een minderheidsgroep, die leeft op basis van religieuze wetten? De open en eerlijke gesprekken waarin de schrijfster haar eigen visie niet onder stoelen of banken steekt, geven diepgang aan de relatie met Esther. Een relatie die uniek is in de chassidische wereld.

Tenslotte komt in dit boek ook de impact van corona aan de orde op de chassidische gemeenschap. Wanneer de synagoge of sjoel gesloten is, hoe kun je dan als Jood voldoen aan je religieuze verplichtingen? Hier blijkt ook de kracht en het vernuft van deze groepering, immers een minjan (tiental Joodse mannen) kun je ook vormen in de buitenlucht op het balkon en in de tuin van de straat. Mooi om te lezen hoe deze bevolkingsgroep opeens voor buitenstaanders aanwezig is in Antwerpen. Ondertussen kampt de schrijfster in haar eigen naaste omgeving met ernstige ziekte van een geliefde. Juist dat heel persoonlijke inkijkje in het leven de schrijfster zorgt ervoor dat ze als persoon ook zelf uit de schaduw komt, waardoor je met haar kunt meeleven.

Kortom Margot Vanderstraeten heeft met Minjan opnieuw een lezenswaardig boek geschreven waarin je als lezer verder kennis kunt maken met mensen, die dicht bij ons leven en toch zo'n onbekende levenswijze hebben.