De nieuwe kleren van de keizer?

Vreemd: ik dacht een niets-om-het-lijf-romannetje te hebben gelezen van een debutant, maar het bleek een vermaarde Deense schrijfster te zijn. Het gaat om Als je wilt (2015) van de Deense schrijfster Helle Helle (1965), vertaald door Kor de Vries. Ik trof de roman aan tussen de bulk nog ongelezen boeken op mijn e-reader en sloeg zonder enige voorkennis aan het lezen.

De ik-figuur, Roar, verdwaalt bij het joggen in een Deens bos en vindt aansluiting bij een eveneens verdwaalde vrouw. Samen brengen ze de nacht door in een schuilhut. Het levensverhaal van de naamloze andere vrouw volgt. Dan dwalen ze nog een volle dag door het bos, slapen in een vakantiehuis en pakken dan de bus. Het is de meest elementaire vorm van een raamvertelling.

De eerste korte hoofdstukjes zijn best grappig, maar op den duur gaan de vrouwen tegenstaan. Zo onhandig, zo over-zelfbewust, zo’n laag zelfbeeld. Geblinddoekt struinen ze door het leven, altijd hebben ze pech. Bridget Jones in the overdrive. Het is koketteren, het is te veel, het is ongeloofwaardig.

Een fragment ter illustratie. Hierin beschrijft de ik-persoon wat de andere vrouw haar vertelde:

Ze had zichzelf voor haar verjaardag een korte vakantie cadeau gedaan. Het hotel was niet om over naar huis te schrijven, het bed was hard en de muren klam. Het lukte haar niet de föhn te laten functioneren in het stopcontact, dus ging ze met nat haar en stijve schoenen naar de markt; toen ze uit de bus stapte had ze al zere voeten. En de blauwe leren tas die ze de dag tevoren had gekocht in een winkelpassage, gaf af op haar lichte trenchcoat. Ze liep zich hoe dan ook te ergeren tussen de kraampjes. De markt lag onder een verhoogde spoorweg. En het suisde waardoor je gruis in je mond kreeg als hem niet dichthield.

Afgezien van de kromme zinnen (een föhn in het stopcontact laten functioneren?), valt op dat het verhaal van de andere vrouw zo gedetailleerd is dat het door de ik-personage zelf beleefd lijkt te zijn. En helaas treedt er – wat het interessant zou hebben gemaakt – geen interferentie op tussen het verleden en het heden. Het voelt alsof twee stukken boek aan elkaar zijn geplakt.

Detail krijgen veel aandacht. Hoeveel kauwgumpjes er nog zijn, hoe het staat met de blaar op de hiel, dat iemand een glas water inschenkt. De banaliteit van het gewone leven, zou je kunnen zeggen. Maar waar een schrijver als Peter Terrin die gewone dingen een mystieke glans weet te geven, is het glas water bij Helle…, uh, nou ja, een glas water.

Geen moment twijfelde ik eraan dat Roar een vrouw is. Totdat ik bij andere recensenten las dat zij in Roar een man zien. Wat zegt Wikipedia? "Roar: legendarische Deense koning die leefde in de zesde eeuw." Vooruit, dat mag je beschouwen als een aanwijzing. Maar als Roar werkelijk als man is bedoeld, dan weet Helle totaal niet te beschrijven hoe het is om als man te denken en te voelen.

Goed, Helle is dus geen debutant wie je misschien de onvolkomenheden zou vergeven. Volgens Querido “wordt ze beschouwd als een van de grootste schrijvers van Denemarken. Ze ontving alle grote literaire prijzen. Haar boeken zijn in veertien talen vertaald, recentelijk in het Japans en het Engels.”

Heb ik er dan niets van begrepen? Had ik de simpele stijl en de aandacht voor het banale moeten waarderen? Had ik de mystiek moeten zoeken in de mogelijkheid dat de twee vrouwen misschien één vrouw is, eventueel met een mannelijke en een vrouwelijke kant? Mis ik gevoel voor deze vorm van humor, voor deze slapstick?

Of had deze befaamde schrijfster, van wie ik geen andere boeken ken, een hele lange off-day? Moet de schoorsteen nu eenmaal roken? Zorgt haar faam voor welwillende recensies, maar heeft het eigenlijk niets om het lijf? Een andere befaamde Deense schrijver tekende er in 1837 een sprookje over op. De nieuwe kleren van de keizer, heette het.