Mooie poëtische taal maar metaforen soms grotesk

Ilse, Nederlandse onderzoeker aan het Center for Jewish History in New York, ontmoet A, een onstuimige violist uit Boston. Ze valt voor zijn enthousiasme, zorgeloosheid en zijn vermogen om te kunnen genieten van het leven. Zelf is ze een denker. Samen kopen ze een oude woonboot met de naam Duet die ze naar New York varen. Dit moet hun thuis gaan worden. Ilse wordt zwanger. Ilse voelt zich niet thuis op de woonboot. A is steeds vaker weg voor een jamsessie en laat haar dan achter in de koude boot. A raakt steeds meer geobsedeerd door complottheorieën.

Duet gaat over het zoeken naar een thuis, een veilige haven. Ilse is nergens echt thuis. Ze is mede door haar werk telkens in andere landen gaan wonen. “Ik kon niet wachten om nog een grens over te gaan. Om Nederland zo ver mogelijk achter me te laten. Om de nabijheid van mijn familie, die me toch zoveel liefde gaf, achter te laten. Ik wilde vrijheid. Autonomie. Het idee om me ergens te moeten settelen kwam me beklemmend voor – alsof de figuurlijke wortels niet tot continuïteit en verandering zouden leiden, maar tot verstikking. Die wortels zouden zich tijdens mijn slaap om mijn nek strengelen en me de adem ontnemen.” Ilse weet op een gegeven moment niet meer wat het betekent om je ergens thuis te voelen. Ergens op je plek te zijn. Ze vraagt zich af: “Maar hoe creëer je houvast als de grond onder je voeten letterlijk schommelt?” De auteur maakt gebruik van motieven die te maken hebben met muziek of met water en schepen.

Het samenleven met iemand die in de ban raakt van complottheorieën is een interessant thema. Ilse vertelt over A’s uitbarstingen over driehoeken in de architectuur van New York, die symbolen zouden zijn van de illuminaten, een geheim genootschap dat al jarenlang een machtsovername zou beramen volgens A en over de Joden die overal de schuld van zouden zijn en die hij uitmaakt voor insecten. Natuurlijk zijn dit wrede opmerkingen, maar hoe dit precies binnenkomt bij Ilse blijft onderbelicht. Het zou ook interessant zijn om een kijkje in het hoofd van A te kunnen nemen. Waar komen zijn gedachten ineens vandaan? Ook dit blijft onderbelicht, hij krijgt hierin geen stem. Dat is jammer. A manipuleert Ilse met zijn ideeën d.m.v. ‘gaslighting’, een term uit de psychologie voor manipulatief gedrag. ‘Het probleem met gaslighting – een vorm van manipulatie die het slachtoffer laat twijfelen aan haar eigen waarneming – is dat er altijd wel iets van waar is.’

Het verhaal wist me te raken omdat ik me realiseerde dat dit geen fictie is, maar de schrijver echt overkomen is. Toch had ik als lezer meer willen vóelen van haar twijfel, haar eenzaamheid en haar kwetsbaarheid. Ik had tijdens het lezen meer betrokken bij de hoofdpersonage willen zijn, willen meeleven met haar, maar het lijkt wel alsof Ilse ook hier alleen stond en zelfs de lezer buitensloot.

De schrijfstijl wisselde nogal in het boek. Soms mooie, poëtische taal met metaforen en dan een stuk in een essayistische stijl, heel zakelijk en daardoor afstandelijk. Soms leek het alsof de mooie taal er was om bewust mooi te schrijven en dan sloeg het soms een beetje door. Maar dat is misschien een kwestie van smaak. Soms vind ik die metaforen wat ver gaan, dan komt het wat geforceerd over zoals ‘De meerlijnen van Duet schommelen in het zonlicht. Navelstreng tussen kind en kade.’ Ook werden soms algemeen bekende zaken uitgelegd door de auteur zoals bijvoorbeeld de betekenis van ‘ik voel het aan mijn water’. Dit is onnodig en wekt irritatie op.

Lazaroms heeft met Duet een heel persoonlijke roman geschreven. Schrijven kan ze zeker, maar het metaforen komen soms grotesk over. Jammer is dat het thema rondom complotdenkers niet diepgaand is uitgewerkt.