Vrijheid, avontuur en Italiaanse schoonheid

Rome, zomer 1849. Giuseppe Garibaldi (42), met rood hemd, poncho en baard, was een opvallende nieuwkomer in de strijd om de eenmaking van Italië. Hij kreeg 4000 vrijwilligers achter zich. Nee, de Republiek Rome, waarvoor hij zich had ingezet, was ten dode opgeschreven. Maar de worsteling om nationale eenheid en de verlossing van buitenlandse overheersing, die ging verder. Bijgestaan door zijn 27-jarige Braziliaanse vrouw Anita, een priester-dichter, een Beierse militair met een romantische geest en een Romeinse volksfiguur die nauwelijks kon lezen of schrijven, voerde hij zijn vrijwilligersleger de stad uit. Stiekem. Zelfs bevelen werden fluisterend gegeven.
Ze trokken de heuvels in. Waarheen? Niemand wist het echt. Naar Toscane, waar de vrijheidsgedachte leefde. Of wilden ze Venetië bereiken, de stad die uit handen van de Oostenrijkers was gebleven? Met de Franse vijanden links, de Napolitanen rechts en de Oostenrijkers voor hen, was het geen lachertje! Hoe wisten de Garibaldini – zoals de groep weldra zou heten – zich door dat labyrint van vreemde legers te wringen? Het was niet alleen het landschap dat dekking bood. Garibaldi’s heldenmoed, zijn tactiek om voortdurend in beweging te blijven en de vijand te verschalken, deden de rest. Een lange colonne, bezield door een verlangen naar vrijheid en net als hun leider gruwend van onderdanige nederigheid.

Net 170 jaar later ondernemen auteur Tim Parks en zijn vrouw Eleonora precies dezelfde tocht. Wandelend langs de talloze gedenkplaten en verweerde herinneringsstenen ondervinden ze hoe sterk de onverschrokken vrijheidsstrijder van weleer het collectieve geheugen nog steeds bepaalt. In elk dorp is er wel een Via, Piazza of Corso Garibaldi. Geen vreemde legers, maar het verkeer en de hitte beschouwen Tim en Eleonora als hun grootste vijanden. In plaats van op verkenners, vertrouwen ze op hun mobieltje. Waar de Garibaldini in grote kloosters overnachtten, doen zij het met een B&B of hotelkamer. Maar de vergezichten, kapelletjes in het midden van nergens, de overweldigende natuur, de bloemen, bomen, kruiden, insecten, valleien en dalen zijn nog dezelfde. Ze trekken langs ezelspaden en doorwaadbare plaatsen. Overal in hun beleving proberen ze zo dicht mogelijk bij de Garibaldini te blijven. Net als zij voelen ze zich avontuurlijke vrijheidsstrijders, gedreven door passie, met 170 jaar tijdsverschil.

Parks heeft een beeldend, ontroerend, persoonlijk en contextrijk boek geschreven. Hij documenteerde zich uitstekend en begint zijn verhaal met een grondige historische situering. Wie de draad niet wil verliezen, doet er goed aan die eerste 50 pagina’s minutieus te lezen. Dan begint de tocht. Parks reconstrueerde ze op basis van enkele overgeleverde geschriften, kronieken en artikelen. Hij verplaatst zich helemaal in de 19de-eeuwse tijdsgeest, zet Garibaldi en de zijnen neer als helden maar eveneens als mensen van vlees en bloed. Hij legt warme sympathie voor hen aan de dag, meldt lief en leed, succes en wanhoop. Een juichende ontvangst door de plaatselijke bevolking maakt de lezer blij, of kwaad als ze worden verguisd door de vreemde machthebbers… Spannend is het kat-en-muisspel dat meester-tacticus Garibaldi speelt met de grootmachten die jacht op hem maken. Parks’ prachtige tocht slingert 650 km noordwaarts van Rome, door het ruwe Lazio, het mooie Umbrië, het schilderachtige Toscane en het vlakke Emilia-Romagna om te eindigen aan de Adriatische Riviera. Langs kunststeden als Orvieto en Arezzo en door “borgi piu bello d’Italia” (middeleeuwse burchtstadjes op de kam van een berg die tot de mooiste van het land behoren). Wie het traject goed mee wil volgen, houdt een gedetailleerde kaart bij de hand. In het boek staat slechts één summiere en dat is onvoldoende. Ook foto’s, een bibliografie of index zijn achterwege gebleven. De auteur stapt het zelfde aantal kilometers in evenveel dagen als zijn helden 170 jaar voordien. De tekst schakelt naadloos van 1849 naar 2019 en omgekeerd. Dit 450 pagina’s tellende reisverhaal verbindt het vrijheidsdenken van weleer met de tijdloze schoonheid van het Italiaanse landschap.

Toegevoegd aan mijn lijst "Italië": literatuur van Italiaanse auteurs of van niet-Italiaanse schrijvers waarin Italië een belangrijke rol speelt.