30 jaar Portugal-ervaringen

Portugal! Portugal! Portugal! Het begint met een veelbelovend hoofdstuk over Lissabon en de fadohuizen. Het brengt je meteen in de sfeer. Het tweede hoofdstuk gaat over de arme, schrale landstreek Alentejo, in ieders geheugen gegrift die Saramago’s “Opgestaan van de grond” las. Lieke Noorman kent Saramago’s oeuvre en noemt het zijn mooiste werk – gelijk heeft ze. In reportage-achtige stijl kabbelt het boek verder. Een tijdreis van noord naar zuid, vermeldt de ondertitel. Wie net als ik verwacht om meer te weten te komen over de historische wortels van het land, blijft op zijn honger zitten. De tijdreis voert hooguit enkele decennia terug, de meeste historische vermeldingen komen uit het laatste kwart van de 20ste eeuw. Mensen worden in beeld gebracht, meestal tegenpolen - b.v. in Alentejo landarbeiders en grondbezitters, in Coimbra voor- en tegenstanders van studententradities. Enkele bekende personen worden vermeld (José Saramago iets uitgebreider, zijn collega-auteurs Eça de Quieroz, Rentes de Carvalho en Fernando Pessoa moeten het doen met enkele verwijzingen). Dictator Salazar en fadozangeres Amalia Rodriguez komen het meest in beeld. Landschappen, stedenschoon en gebouwen komen slechts bij toeval aan bod. Wie over deze parels van Portugal wil lezen, vindt in dit boek zo goed als niets. Nee, de kracht van dit boek is de empathische wijze waarop de auteur zich op bepaalde plaatsen tussen bepaalde groepen mensen begeeft, hun verhaal beluistert en zich openstelt voor hun gewoontes en opvattingen. Dit vermengt ze met persoonlijke noten, verhalen en story’s. Doordat haar Portugal-ervaringen over 30 jaar gespreid zijn en ze meermaals teruggaat naar dezelfde plaatsen, kan ze vergelijken en geeft ze zichzelf de tijd en de gelegenheid om nuances aan te brengen in haar eerste opvattingen of om bepaalde smaken en gewoontes te leren appreciëren. Geen foto’s, geen kaartje. Ik heb het aangename lectuur gevonden maar de ondertitel “een tijdreis van noord naar zuid” bleef voor mij een luchtspiegeling.

Toegevoegd aan mijn lijst "Portugal": Literatuur van Portugese auteurs of van niet-Portugese schrijvers waarin Portugal een belangrijke rol speelt.