Hella Haasse leefde in dienst van de literatuur

Toen op 30 oktober 2010 Harry Mulisch overleed, plaatste ik op Twitter de stelling dat na de dood van Hermans, Reve en Mulisch van ‘de grote drie’ alleen Hella Haasse nog leefde. Deels een grap, maar toch ook vanuit de serieuze overtuiging dat Hella S. Haasse (1918-2011) algemeen erkend was als een van de belangrijkste Nederlandse auteurs van haar tijd. Moest het eigenlijk sowieso niet ‘de grote vijf’ zijn, met naast Haasse ook Jan Wolkers? Maar dan hoorde Hugo Claus er eigenlijk ook bij. Dus we lieten het maar zo.
Niets van dit alles. Toen Margot Dijkgraaf – romanist, literair criticus en sinds 1 juni directeur van de Boekmanstichting – een paar maanden na het overlijden van Hella Haasse een avond rond haar oeuvre en persoon wilde organiseren, gaf niemand thuis.
In de inleiding van haar boek Spiegelbeeld en schaduwspelschrijft Margot Dijkgraaf dat iedere hoogleraar neerlandistiek die ze benaderde nul op rekest gaf. Ze kenden Haasse’s oeuvre niet goed genoeg, was nog de eerlijkste reactie. Anderen hadden waarschijnlijk verre congressen. Het is tekenend voor de literaire wereld. ‘Een belangrijke schrijfster’, vond iedereen. Een icoon zelfs. Maar nooit eens een rel of een foute uitspraak over Cuba, Zuid-Afrika of Surinamers.
Dijkgraaf vat zo samen: „Aan Haasse kleeft geen drama, geen polemiek, geen schandaal.” Het is evident: de inhoud is ondergeschikt aan de persoon.
Margot Dijkgraaf heeft Hella S. Haasse goed gekend. Ze voerden ‘tientallen’ gesprekken. Niet voor een biografie, dat genre vond Haasse niks. Wel mocht er een boek over haar werk komen. Omdat haar boeken haar leven op allerlei manieren reflecteren, is Spiegelbeeld en schaduwspel een portret van die wisselwerking geworden. Ze sprak diepgaand over de achtergronden van romans als Oeroeg, Heren van de thee, Sleuteloog en De scharlaken stad. Veel aandacht was er ook voor het belang van haar Indische achtergrond.
Natuurlijk kun je zeggen dat Dijkgraaf niet genoeg distantie tot de schrijfster heeft gehouden, maar het is dan ook geen officiële biografie. Dit is een goed geschreven, zeer verhelderend boek over een schrijfster die haar leven in dienst heeft gesteld van de literatuur.